07:38 ICT Thứ ba, 12/11/2019

Danh mục nội dung

Liên hệ

Trang nhất » Tin Tức » Bệnh học » XEM THEO HỆ » BỆNH HỆ THẦN KINH VẬN ĐỘNG

Liên hệ

THẦN KINH TỌA ĐAU

Thứ hai - 13/06/2011 07:36

THẦN KINH TỌA ĐAU   坐骨神巠痛

                                               

Đại Cương

- Sách ‘Bách Khoa Thư Bệnh Học’ ghi: “Đau dây thần kinh hông là chứng đau ở rễ thần kinh thắt lưng V và cùng I với đặc tính đau lan theo đường đi của dây thần kinh hông”.

Dây thần kinh hông đau là một hội  chứng đau dọc theo dây thần kinh hông  (đường vận hành ở chân và  eo lưng của đường kinh Bàng quang,  Đởm và Vị), do nhiều nguyên nhân  cơ năng hoặc thực thể ở bản  thân dây thần kinh hoặc rễ thần kinh.

- Đời nhà Tấn (286) Hoàng Phủ Mật trong sách ‘Giáp Ất Kinh’ đã mô tả về chứng đau TK hông như sau: “Yêu hiếp thống dẫn thống cập bể cân” (từ lưng, hông sườn đau lan xuống gân vùng háng).

. Từ năm 1940, sau thông báo của Mixter và Barr, các nhà phẫu thuật chỉnh hình khi mổ các trường hợp đau dây thần kinh hông (trước đây cho là thấp khớp) đều thấy có thoái vị đĩa đệm.

. Đông Y từ lâu đã được đề cập đến chứng đau dây thần kinh hông dưới nhiều tên gọi khác nhau:

+ Sách Giáp Ất Kinh (năm 286) gọi là Yêu Liệt Thống (Hoàn khiêu trị yêu liệt thống, bất đắc chuyển trắc – Huyệt Hoàn khiêu trị chứng lưng đau yếu, hông sườn không xoay trở được), Yêu cước thống, Yêu hiếp  thống.

+ Thoái cổ phong (Hoàn khiêu năng trị Thoái cổ phong) [‘Biển Thước Thần Ứng Châm Cứu Ngọc Long Kinh] (đời nhà Nguyên 1311).

+ Yêu cước đông thống- 腰腳冬痛 (Châm Cứu Đại Thành).

+ Yêu thống 腰痛(Phú Tịch Hoàng).

+ Yêu liệt thống 腰列痛(Thập Tứ Kinh  Phát Huy).

+ Yêu thoái thống   腰退  痛, Yêu cước  thống  腰腳痛, Tọa đồn phong  坐臀  風, Tọa điến phong  坐癜  風,  Bệ cốt thống  髀骨痛 (Bịnh Nguyên Từ điển).

+ Sách ‘Châm Cứu Học Thượng Hải’ gọi là Tọa Cốt Thần Kinh Thống.

+ Sách ‘Tân Biên Trung Y Học Khái Yếu’ ghi là Tọa đồn (Điến) phong.

+ Đa số các sách cổ đều xếp loại này vào chứng Tý.

+ Dân gian thường phổ biến tên gọi Thần kinh tọa đau.

Bệnh thường gặp ở lứa tuổi 30 – 60. nam nhiều hơn nữ (tỉ lệ 3/1).

Châm cứu điều trị chứng Dây  Thần kinh hông đau do nguyên nhân cơ năng  thường có hiệu quả tốt nhưng  với loại do nguyên nhân thực thể  (thí dụ do lao, thoái vị hoặc lồi đĩa  đệm, khối u…) thì rất ít hiệu quả.

 

Phân Loại

a) Theo YHHDD

Sách ‘Bách Khoa Thư Bệnh Học’ chia làm hai loại:

+ Loại mắc phải: Trượt đốt sống, thoái hóa các khớp nhỏ cột sống, u xương sống.

+ Loại bẩm sinh: Hẹp ống sống thắt lưng, cùng hóa thắt lưng V.

b) Theo YHCT

Sách ‘Châm Cứu Học Thượng Hải’ chia làm 3 loại:

+ Loại nguyên phát: ở chính dây TK hông phát bệnh.

+ Loại thứ phát: do các tổ chức lân cận bị bệnh như đĩa sụn, xương sống lệch ra, viêm khớp xương sống.

+ Loại phản xạ tính: do ngoại thương    sưng lên kích thích truyền nhập vào trung khu, gây ra phản xạ đau nhức ở dây thần kinh hông.

 

 

Nguyên nhân

 

a)  Theo YHHĐ

Theo sách ‘Bách Khoa Thư Bệnh Học’:

1- Do Thoái vị đĩa đệm (60 – 90%, theo nhiều tác giả, 75% theo Castagne B, 60 – 80% theo V. Fattarusse – O. Rittes, 50% theo bệnh viện Thiên Tân (TQ) và bệnh viện Giao thông Thạch gia (TQ). Đĩa đệm bình thường nhờ có tính đàn hồi, vì vậy có nhiệm vụ như bộ giảm xóc, bảo vệ cho cột sống khi bị chấn thương (ngã dồn cột sống, khiêng vác nặng…). Nơi người trên 35 tuổi, đĩa đệm thường không còn mềm mại, nhân bên trong có thể bị khô, vòng sợi sụn bên ngoài bị xơ hóa hoặc đóng vôi. Nếu các đốt sống có một áp lực mạnh vào đĩa đệm (ngã ngồi, vác nặng…) có thể làm rách các vòng sợi sụn và nhân bị đẩy ra ngoài, chui vào ống sống gây đau do  chèn ép của rễ dây thần kinh hông, gây phù nề do chèn ép vào mạch máu… Đau dây thần kinh hông xuất hiện khi các rễ bị chèn ép, nếu rễ trước bị chèn ép thì ngoài đau dây thần kinh hông còn có liệt. Đĩa sống thường bị tổn thương nhất là đĩa sống thắt lưng thứ V (giữa thắt lưng V và xương cùng I), hiếm khi gặp ở thắt lưng IV hoặc III. Rễ thường bị tổn thương nhất là rễ ngay dưới đĩa bị tổn thương .

2- Viêm chậu sống cứng khớp: bệnh của phái nam tuổi trẻ (90%) có đặc điểm là những viêm khớp liên đốt sống làm cho cứng khớp đốt sống hoàn toàn và cứng gần như hoàn toàn khớp ở gốc tứ chi với sự nguyên vẹn của khớp xương nhỏ (trên Xquang thấy có hình dạng thân cây tre khi các dây chằng bị vôi hóa). Thay đổi bệnh lý ở TL4, TL5, ở khớp cùng chậu làm đau dây thần kinh hông.

3- Bệnh Pott (lao đốt sống): có phá hủy đốt sống và có thể gây đau dây thần kinh hông cả hai bên (trên Xquang thấy dấu hiệu đốt sống bị xẹp).

4- Trượt đốt sống: Tl4 hoặc TL5 bị trượt ra phía trước trên đốt sống   kê phía dưới (thường do bẩm sinh) do một chỗ khuyết của co nối liền các mỏm khớp trên và dưới.

5- Thoái hóa khớp nhỏ cột sống.

6- Bệnh Paget (viêm xương biến dạng) gây phì đại cuống xương đốt sống, xẹp đốt sống, hẹp ống sống dẫn đến chèn ép một hoặc nhiều rễ.

7- Gẫy đốt sống do chấn thương: chủ yếu gẫy một phần của cung sau.

8- U xương sống, thường là thứ phát (do di căn cột sống), cũng có thể là nguyên phát.

9- U vùng dưới đuôi ngựa: u thần kinh đệm hoặc u dây thần kinh.

10- U vùng hố chậu nhỏ: buồng trứng, tử cung, đại trường, tiền liệt tuyến.

11- U xương chậu.

12- Có thai.

13- Viêm nhiễm dây thần kinh (lạnh, nhiễm trùng, tiểu đường…) gây ra viêm, xung huyết, đau.

 

Theo Đông Y

Ba nguyên nhân chính gây ra đau thần kinh hông là phong, hàn, thấp.

Hàn có tính làm ngưng trệ và co rút. Tính ngưng trệ làm cho khí huyết, kinh lạc đều ngưng trệ, huyết trệ nặng hơn thành huyết ứ. Có thể nhận định rằng: bản thân người bệnh có sẵn tình trạng ngưng trệ ở khí huyết, kinh lạ, lại gặp thêm ngoại tà như thời tiết lạnh (hàn tà) xâm nhập làm cho chân co duỗi khó khăn hoặc có từng điểm gân co rút, co giật. Hàn tà gây nên cảm giác nhức hoặc như dùi đâm…

Thấp tà có xu hướng phát triển từ dưới thấp trước, thường là từ bàn chân chuyển dần lên, nhưng trong bệnh này không có hiện tượng đó. Theo Đông y, vùng eo lưng trở xuống gọi là vùng đái mạch (đái mạch khu), vùng này đau thường liên hệ đến thấp, thấp tà ở vùng Đái hạ có liên quan với Tỳ (Tỳ chủ thấp). Thấp có thể do Tỳ hư, cũng có thể từ hàn sinh ra. Bắt đầu thì hàn sinh ra thấp, sau đó hợp với thấp làm thành hàn thấp. Hàn và thấp phát triển đến một mức độ nào đó cũng hóa ra nhiệt, gây cảm giác nóng ở chỗ đau, thấp hóa nhiệt thành thấp nhiệt.

Như vậy theo Đông Y chứng đau thần kinh hông bao gồm Hàn, Phong và Thấp, phong hàn là yếu tố quan trọng nhất.

 

Chẩn Đoán Đau Thần Kinh Hông

Hỏi bệnh (Vấn chẩn):

+ Vùng đau: bắt đầu đau thần kinh hông ngay hoặc đau lưng trước? Đau thần kinh hông thường kèm theo đau lưng trong tiền sử gần hoặc xa.

+ Yếu tố cơ học: Có liên quan đến thoát vị đĩa đệm như gắng sức, ngã…Đã bị nhiều lần hoặc lần đầu? (tái phát là bằng chứng có giá trị của thoát vị đĩa đệm.

+ Đường lan truyền của đau: để ý kỹ các cảm giác đau lan truyền theo đường dây thần kinh hông.

+ Các cảm giác đau không lan truyền đúng đường đi của dây thần kinh hông cho phép loại trừ chẩn đoán đau dây thần kinh hông.

+ Xác định đúng hướng theo mặt trong hoặc ngoài.. để dễ xác định các đường kinh châm cứu bị tổn thương, bế tắc, giúp dễ dàng chọn huyệt điều trị cho thích hợp.

+ Tính chất đau liên quan đến thoát vị đĩa đệm:

. Đau tăng khi đứng lên, ngồi lâu, ho, hắt hơi.

. Đau giảm khi nằm yên.

. Tăng lên lúc nửa đêm về sáng.

+ Rối loạn cảm giác: tê bì, kiến bò ở vùng nào (để xác định vị trí rễ bị tổn thương)..

+ Thời gian khởi đầu đau:

. Mới đau: vài ngày đến vài tháng.

. Dai dẳng: từ nhiều tháng.

. Cố tật: trên  một năm.

Để chọn lọc phương pháp điều trị.

+ Diễn tiến bệnh trạng:

. Đau giảm dần: gặp trong thoái vị đĩa đệm.

. Đau ngày càng tăng: trong lao cột sống, ung thư đốt sống, u tủy…

+ Cường độ đau:

. Đau nhẹ: ít ảnh hưởng đến sinh hoạt.

. Đau dữ dội: phải nằm tại giường.

+ Phối hợp: Nếu có rối loạn cơ tròn, nên nghĩ đến hội chứng TK đuôi ngựa.

+ Kiểm tra các dấu hiệu:

. Bốn dấu hiệu thuộc cột sống:

1- Biến dạng cột sống do tư thế đau:

. Theo chiều trước sau: Mất hoặc đảo ngược đường cong sinh lý, gù chống đau, tương ứng với thoát vị đĩa đệm ra phía sau, cản trở sự khép lại của khoảng gian đốt.

. Theo chiều nghiêng: Vẹo chống đau hoặc về phía bên đau (tư thế chống đau thẳng), liên hệ với rễ thắt lưng hoặc về phía bên lành (tư thế chống đau chéo) liên hệ với rễ cùng I.

2- Dấu hiệu nghẽn của De Sège để chống đau: người bệnh đứng nghiêng người sang bên trái, sang phải, phía không có tư thế chống đau là phái bị nghen (còn gọi là dấu hiệu nghẽn khúc đường gai sông).

3- Dấu hiệu Lasègue ở tư thế đứng: người bệnh đứng, giữ hai gối thẳng, từ từ cúi, đưa 2 ngón tay trỏ đụng hai ngón chân cái, do đau, người bệnh phái gấp đầu gối lại cho đỡ căng dây TK hông thì mới làm được.

4- Dấu hiệu bấm chuông điện: Thầy thuốc dùng ngón tay cái ấn mạnh vào cạnh đốt sống thắt lưng V hoặc cùng I, người bệnh thấy đau nhói truyền xuống bàn chân theo đường đi của dây thần kinh hông.

+ Bốn dấu hiệu của Rễ:

1- Các dấu hiệu đau khi làm căng dây thần kinh hông:

a) Dấu hiệu Lasègue: người bệnh nằm ngửa, hai chân duỗi thẳng, bàn tay thầy thuốc đỡ gót chân người bệnh rồi từ từ nâng chân lên khỏi mặt giường. Bình thường có thể nâng lên một góc 90o so với mặt giường. Bình thường có thể nâng lên một góc 900 so với mặt giường. Nếu đau dây thần kinh hông, chỉ nâng lên một góc nào đó (thí dụ 150, 300, 400…) người bệnh sẽ thấy đau từ mông xuống đùi và phải gấp đầu gối lại. Mức nâng càng nhỏ mức độ càng nặng (Lasègue dương tính).

b) Dấu hiệu Bonnet: người bệnh nằm ngửa, gấp cẳng chân vào đùi, vừa ấn đùi vào bụng vừa xoay vặn đùi vào phía trong, người bệnh thấy đau ở mông, là dấu hiệu Bonnet dương tính.

c) Dấu Hiệu Néri: người bệnh ngồi trên giường, hai chân duỗi thẳng, cúi xuống, hai ngón tay trỏ sờ vào 2 ngón chân cái, thấy đau ở lưng mông và phải gập gối lại mới sờ được ngón chân (Néri dương tính). Hoặc khi đứng thẳng, nếu cúi xuống, phải co chân lại, khi nằm nếu nhấc đầu lên chân cũng đau (Néri dương tính).

Ba dấu hiệu trên, tuy cách làm khác nhau nhưng cùng mục đích: tìm dấu hiệu đau khi làm căng dây thần kinh hông, đặc trưng của đau do rễ.

2- Khám phản xạ gân xương, chủ yếu là phản xạ gân gót mất hoặc giảm trong đau dây thần kinh hông loại xương cùng I, không thay đổi trong loại thắt lưng V.

3- Khám rối loạn cảm giác khách quan để xác định đau thuộc khu vực chi phối do rễ thắt lưng V hoặc cùng I.

. Loại TL 5: mặt ngoài đùi, mặt trước ngoài cẳng chân, mu chân và ngón cái, đôi khi là cả ngón 2 và 3.

. Loại XC 1: mặt sau đùi, phần sau hoặc sau ngoài cẳng chân, bờ ngoài bàn chân và 2-3 ngón chân cuối.

4- Tìm rối loạn vận động ở khúc chi.

. Không đi được bằng gót chân: tổn thương ở rễ thắt lưng 5.

. Không đi được bằng ngón chân (kiễng chân): tổn thương rễ cùng I. Rối loạn dinh dưỡng (có thể teo cơ – ở giai đoạn muộn).

5- Các điểm ấn đau:

+ Các điểm Walleix: 60% có ấn đau ở các điểm dây thần kinh hông xuất ra (rãnh mấu chuyển – ụ ngồi (huyệt Thừa phò), khoeo chân (huyệt Ủy trung), bắp chân (huyệt thừa sơn)…

+ Các điểm đốt sống: ấn khoảng liên gai hoặc vùng cạnh đốt sống các khoảng TL 4 – TL 5 hoặc TL 5 – XC 1 (có thể là đau khu trú – tại chỗ hoặc đau chạy dọc đường đi của dây thần kinh).

Bảng chẩn đoán đau dây thần kinh hông theo vị trí

 

Đau tự nhiên

Từ vùng thắt lưng dọc theo dây thần kinh

Từ vùng mông trở xuống

Điểm ấn đau

Ở cạnh thắt lưng

Ở khoeo

Tư thế chống đau

Cột sống cong sang bên lành

Cột sống cong sang bên bệnh

Đau tăng khi

Hắt hơi, ho thử Néri

Thử Lasègue

Rối loạn cảm giác

Thường giảm

Thường giảm hoặc mất

Rối loạn vận động

Có thể có trương lực cơ mông và cơ bắp chân giảm

Trương lực cơ bắp chân giảm ít, lan lên cơ mông

Rối loạn thần kinh thực vật

Nhiệt độ bàn chân thay đổi không rõ

Nhiệt độ bàn chân thay đổi rõ.

 

Bảng Phân Chia Mức Độ Nặng Nhẹ của Đau Dây Thần Kinh Hông

 

Triệu Chứng

Nặng

Vừa

Nhẹ

Đau

Rất đau, có vẹo cột sống

Mạnh, có thể vẹo cột sống

Nhẹ, không vẹo cột sống

Lasègue

200

450

450

Vận động

Không cúi được, chân không duỗi thẳng được, ngồi đứng khó khăn

Không ngồi đứng lâu được

Vận động được không bị hạn chế

Lao động

 

Không làm việc hằng ngày được

Làm việc được

 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Đăng nhập thành viên

Thăm dò ý kiến

Bạn có nhận xét gì về phiên bản website mới của chúng tôi?

Tốt

Khá

Trung Bình

Kém

Logo Tuệ Tĩnh Đường Liên Hoa
Logo Cơm Chay Dưỡng Sinh Liên Hoa
Các món ăn Liên Hoa quán