14:39 EDT Thứ ba, 25/09/2018

Danh mục nội dung

Liên hệ

Trang nhất » Tin Tức » Thư viện Đông y » NGŨ KINH CỦA ĐÔNG Y » Thương Hàn Luận

Liên hệ

THÁI DƯƠNG KINH(ĐIỀU 1~181)

Thứ bảy - 02/07/2011 03:38

THÁI DƯƠNG KINH

BỆNH THÁI DƯƠNG MẠCH CHỨNG TỊNH TRỊ

 

THIÊN THƯỢNG

 

Điều 1

* Thái dương chi vị bệnh, mạch Phù, đầu hạng cường thống, nhi ố hàn.

+ Thái dương bệnh (biểu hiện) mạch Phù, đầu và gáy cứng đau mà sợ gío.

 

The primary symptoms of greater yang diseases are floating pulse, headache, stiffness on the neck, and severe chills. (These are called surfacse symptoms).

 

Điều 2

* Thái dương bệnh, phát nhiệt, hạn xuất, ố phong, mạch Hoãn gỉa, danh vi Trúng Phong.

+ Thái dương bệnh, phát sốt, ra mồ hôi,  sợ gío, mạch Hoãn, gọi  là  Trúng Phong.

In greater yang diseaese, perspirtion due to fever, mild chills ( or anemophobia) and a Slow pulse are termed Chung Feng, ( a mild form of greater yang diseaese).

 

Điều 3

Thái dương bệnh, hoặc dĩ phát nhiệt, hoặc vị phát nhiệt, tất ố hàn, thể thống, ẩu nghịch. Mạch âm dương Câu Khẩn giả, danh viết Thương Hàn.    

Thái dương bệnh, hoặc đã phát sốt hoặc chưa phát sốt, sẽ sợ gío, cơ thể đau nhức, ói mửa, mạch âm dương Câu, Khẩn, gọi là Thương Hàn.

A more severe type of greater yang disease, with or without fever, is called Shang Han and is associated with severe chills, generalized aching, vomiting, hiccoughs and a  Tense pulse when palpated deeply as well as superficially.

 

Điều 4

Thương hàn nhất nhật, Thái dương thọ chi, mạch nhược tịnh giả, vi bất truyền dã, phả dục thổ tnhược phiền, mạch Sác, cấp giả, vi truyền dã.

 

Bị thương hàn một ngày, khí của Thái dương chịu trước, nếu mạch tĩnh (không cấp sác, cấp là bệnh chỉ ở Thái dương, không truyền vào Thiếu âm), nếu hơi muốn thổ, nếu thấy táo phiền và mạch thời Sác cấp (đó là bệnh thuộc về khí của Thái dương, lại kiêm thấy có sự “hóa” của kinh thiếu âm) thế tức là bệnh đã truyền.

 

Điều 5

 Thương hàn nhị tam nhật, Dương minh Thiếu dương chứng bất kiến giả, vi bất truyền dã.

Bị thương hàn đã hai, ba ngày không thấy các chứng của kinh Dương minh và kinh Thiếu dương. Đó là bệnh không truyền.

 

Điều 6 + 7

Thái dương bệnh phát nhiệt nhi khát, bất ố hàn giả vi ôn bệnh. Nhược phát hãn dĩ, thân chước nhiệt giả, danh viết phong ôn. Phong ôn vi bệnh mạch âm dương câu phù, tự hãn xuất, thân trọng, đa miên, thoá tức, tất hãn, ngữ ngôn nan xuất, nhược bị hạ giả, tiểu tiện bất lợi, trực thị, thất sấu, nhược bị hoả giả, vi giả phát hoàng sắc, kịch tắc như kinh giản, thời khiết túng, nhược hoả huân chi, nhất nghịch thượng dẫn tái nghịch xúc mạng kỳ.

 

 Bệnh ở Thái dương phát nhiệt mà khát, không ghét lạnh là ôn bệnh. Nếu phát hạn rồi, mình lại nóng như đốt, gọi là phong ôn. Bệnh phong ôn, mạch Âm Dương đều phù, tự ra mồ hôi, mình nặng, ngủ nhiều, hơi thở như ngáy, nói năng khó nên lời. Nếu bị nhiễm hạ, tiểu tiện sẽ không lợi, trực thị, són đái, nếu dùng lửa châm cứu, nhẹ thì ngoài da phát vàng, nặng thì như kinh giản, có khi lại khế túng (gân mạch co rút, thõng ra); nếu dùng lửa xông đi, một lần nghịch còn có thể sống, hai lần nghịch khó lòng toàn mạng.

 

Điều 8

Bệnh hữu phát nhiệt, ố hàn giả, phát ư dương dã, vô nhiệt ố hàn giả phát ư âm dã. Phát ư dương giả thất nhật dũ, phát ư âm giả, lục nhất dũ, dĩ dương số thất, âm số lục cố dã.

 

Bệnh, có chứng phát nhiệt rồi mới ghét lạnh là phát ra ở Dương, không phát nhiệt mà ghét lạnh; là phát ra ở Âm. Phát ra ở Âm sáu ngày lành, phát ra ở Dương bảy ngày lành. Bởi vì số Dương 7 mà số Âm 6 vậy.

 

Điều 9

Thái dương bệnh đầu thống chi thất nhật dĩ thượng tự dũ giả, hành kỳ kinh tận cố dã. Nhược dục tác tái kinh giả, châm túc Dương minh sử kinh bất truyền tắc dũ.

 

Bệnh ở Thái dương đầu nhức, đến bảy ngày trở lên sẽ tự khỏi vì dẫn qua bản kinh của nó đã hết rồi. Nếu chưa khỏi lại muốn truyền kinh lần nữa, nên châm kinh túc Dương minh Vị (Tức là châm huyệt Túc Tam Lý (dưới đầu gối ba tấc). Ngồi ngay co đầu gối, ngón tay úp xuống xương ống, tại đầu ngón tay giữa là đúng huyệt. Châm 3-7 phân) khiến cho không truyền kinh được nữa thì khỏi.

 

Điều 10

 Thái dương bệnh dục giải thời tòng tỵ chí mùi thượng.

Bệnh ở Thái dương khi muốn giải từ giờ tỵ đến giờ mùi.

 

Điều 11

Người trúng phong biểu đã giải nhưng chưa được thật khoan khoái, chờ đến mười hai ngày sẽ khỏi.

 

Điều 12 + 13

 Bệnh nhân cơ thể rất nóng  mà lại muốn được mặc áo. đó là nhiệt ở bì phu mà hàn ở cốt tủy.

 

Điều 14

Thái dương trúng phong, Dương Phù mà Âm Nhược, mồ hôi sẽ tự gây ra, gây gấy sợ lạnh , rờn rợn sợ gió , hâm hấp phát nhiệt, mũi thở phì phò và ụa khan. Quế Chi Thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Thang

 

Quế chi, Thược dược, Sinh khương đều 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống 1 thăng lúc ấm. Uống xong một lúc, ăn một bát cháo nóng để giúp cho sức  thuốc rồi đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

 

Điều 15

Bệnh ở Thái dương, đầu nhức, phát nhiệt thấy có mồ hôi ra và ghét gió. Bài Quế Chi Thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Thang

Quế chi 3 lượng, bỏ vỏ, Thược dược 3 lượng, Chích thảo 3 lượng, Sinh khương 3 lượng, Đại táo 12 trái, bỏ hột.

Sắc nhỏ lửa với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã,  uống 1thăng lúc ấm.Uống xong đợi một lúc sau, uống 1 thăng nước cháo lỏng để hỗ trợ cho sức thuốc. sau đó, đắp chăn cho ấm khoảng 1 giờ cho ra mồ hôi. Nếu mồ hôi ra lấm tấm là tốt, không nên để cho mồ hôi ra nhiều như nước vì như vậy bệnh sẽ không khỏi.

Nếu uống lần đầu mà thấy ra ít mồ hôi rồi khỏi bệnh thì không cần uống tiếp phần thuốc còn lại.

 

Điều 16

Bệnh ở Thái dương, cổ lưng ngay đờ, chỉ hơi ngọ ngoạy, lại mồ hôi ra, ghét gió. Bài Quế Chi Gia Cát Căn Thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Gia Cát Căn

Quế chi 3 lượng, Thược dược 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Sinh khương 3 lượng, Cát căn 4 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống 1 thăng lúc ấm. Uống xong đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

 

Điều 17

Bệnh ở Thái dương, sau khi hạ nhầm, khí lại xung lên, nên uống bài Quế Chi Thang theo phương pháp trước. Nếu không xung lên không thể cho uống bài Quế Chi Thang.

 

Quế Chi Thang

Quế chi 3 lượng, bỏ vỏ, Thược dược 3 lượng, Chích thảo 3 lượng, Sinh khương 3 lượng, Đại táo 12 trái, bỏ hột.

Sắc nhỏ lửa với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã,  uống 1thăng lúc ấm.Uống xong đợi một lúc sau, uống 1 thăng nước cháo lỏng để hỗ trợ cho sức thuốc. sau đó, đắp chăn cho ấm khoảng 1 giờ cho ra mồ hôi. Nếu mồ hôi ra lấm tấm là tốt, không nên để cho mồ hôi ra nhiều như nước vì như vậy bệnh sẽ không khỏi.

Nếu uống lần đầu mà thấy ra ít mồ hôi rồi khỏi bệnh thì không cần uống tiếp phần thuốc còn lại.

 

Điều 18

Bệnh ở Thái dương 3 ngày đã phát hãn, nếu lại thổ, nếu lại hạ, nếu lại ôn châm, vẫn không giải. Đó là hoại bệnh. Quế Chi Thang không thể uống, xét xem mạch và chứng biết phạm sự nghịch nào, sẽ theo chứng mà điều trị.

 

Điều 19

Thang Quế chi vốn là để giải cơ. Nếu bệnh nhân mạch Phù, Khẩn, phát nhiệt, hãn không ra, không thể cho uống. Cần phải hiểu lẽ đó, đừng có dùng nhầm.

 

Điều 20

Nếu tửu khách (người nghiện rượu) mắc bệnh, không thể cho uống bài Quế Chi vì tửu khách không thíchcác chất ngọt.

 

Điều 21

Người bình nhật vốn có bệnh suyễn, dùng bài Quế Chi Thang gia Hậu Phác, Hạnh Tử  rất tốt.

 

Điều 22

Phàm uống bài Quế Chi Thang mà thổ, về sau tất thổ ra mủ máu.

 

Điều 23

Bệnh ở Thái dương cho phát hãn, mồ hôi ra không dứt. Bệnh nhân ghét gió, tiểu tiện khó, tứ chi hơi co quắp, khó co duỗi. Bài Quế Chi Gia Phụ Tử Thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Gia Phụ Tử Thang

 

Quế chi 3 lượng, bỏ vỏ, Thược dược 3 lượng, Chích thảo 3 lượng, Sinh khương 3 lượng, Đại táo 12 trái, bỏ hột, Phụ tử 1 củ, nướng, bỏ vỏ, cắt làm 8 miếng.

Sắc nhỏ lửa với 6 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã,  uống 1thăng lúc ấm.

Nếu uống thuốc vào mà mồ hôi dứt thì thôi, không uống tiếp nữa.

bài này trị các chứng thuộc Quế Chi Thang nhưng mồ hôi ra không ngừng.

Điều 24

Bệnh ở Thái dương sau khi hạ nhầm, mạch Xúc, ngực  đầy, bài Quế Chi Khử Thược Dược Thang chủ về bệnh ấy. Nếu mạch Vi, ghét lạnh, bài Quế Chi Khử Thược Dược Gia Phụ Tử Thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Khứ Thược Dược Thang

Dùng nguyên bài Quế Chi Thang, bỏ Thược dược, sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, uống ấm 1 thăng.

 

Quế Chi Khứ Thược Dược Gia Phụ Tử Thang

Dùng nguyên bài Quế Chi Thang, bỏ Thược dược, thêm Phụ tử 1 củ, nướng, bỏ vỏ, cắt làm 8 miếng. Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống ấm 1 thăng. Không sợ lạnh nữa thì ngưng uống

 

Điều 25

Bệnh ở Thái dương, mắc đã 8,9 ngày, chứng trạng như Ngược, phát sốt, ghét lạnh, nóng  nhiều lạnh ít, bệnh nhân không ói, đại tiện dễ dàng, một ngày phát hai ba lần, mạch Vi, Hoãn là muốn khỏi vậy. Nếu mạch Vi mà ghét lạnh, ấy là Âm Dương đều hư, không thể lại phát hãn, lại thổ, lại hạ nữa, nét mặt lại có sắc nhiệt là chưa muốn giải, bởi vì không làm cho mồ hôi nhỏ xuất ra , nên cơ thể  ngứa, nên dùng bài Quế Chi Ma Hoàng Các Bán Thang.

 

Quế Chi Ma Hoàng Các Bán Thang

Quế chi 1 lượng 16 thù, Thược dược, Sinh khương, Cam thảo, Ma hoàng (bỏ mắt) đều 1 lượng, Hạnh nhân 24 hột, bỏ vỏ và đầu nhọn), Đại táo 4 trái, bỏ hột.

Sắc Ma hoàng trước với 5 thăng nước cho sôi khoảng 2 dạo, cho các vị thuốc kia vào, sắc còn 1 thăng 8 hợp, bỏ bã, uống ấm 6 hợp.

 

Điều 26

Bệnh ở Thái dương mới uống bài Quế Chi Thang  mà bị phiền không giải được. Trước hết hãy châm  huyệt Phong trì và Phong phủ, rồi cho uống tiếp bài Quế Chi Thang thì sẽ khỏi.

 

Điều 27

Uống Quế Chi Thang mà mồ hôi ra nhiều , mạch lại Hồng, Đại, dùng Quế Chi Thang phép uống như trước. Nếu hình như bị chứng ngược, ngày phát hai lần, mồ hôi ra, tất giải được, nên dùng bài Quế Chi Nhị Ma Hoàng Nhất Thang.

 

Quế Chi Nhị Ma Hoàng Nhất Thang

Quế chi 1 lượng 17 thù, bỏ vỏ, Thược dược 1 lượng 6 thù, Ma hoàng (bỏ mắt) 16 thù, Sinh khương 1 lượng 6 thù, Hạnh nhân (bỏ vỏ và đầu nhọn) 16 hạt, Cam thảo (Chích) 1 lượng 2 thù, Đại táo (bỏ hột) 5 quả.

Sắc Ma hoàng trước với 5 thăng nước cho sôi vài lần, hớt bỏ bọt, cho các vị thuốc kia vào, sắc còn 2 thăng, chia làm hai lần uống trong ngày.

 

Điều 28  

Uống bài Quế Chi Thang sau khi mồ hôi  xuất ra nhiều, phiền khát nhiều mà không giải. Mạch Hồng, Đại, bàiBạch Hổ Gia Nhân Sâm Thang chủ về bệnh ấy.

 

Bạch Hổ Gia Nhân Sâm Thang

Tri mẫu 6 lượng, Thạch cao 1 cân (nghiền nát, dùng vải bọc lại), Chích thảo 2 lượng, Ngạnh mễ 6 vốc, Nhân sâm 2 lượng.

Nấu gạo với 1 đấu nước cho chín nhừ, cho 4 vị còn lại vào, sắc, bỏ bã, còn 3 thăng. chia 3 lần uống trong ngày.

 

Điều 29

Bệnh ở Thái dương phát nhiệt, ghét lạnh. Nếu nhiệt nhiều hàn ít, mạch Vi,Nhược là vô Dương, không thể phát hãn, nên dùng bài Quế Chi Nhị Việt Tỳ Nhất Thang.

 

Quế Chi Nhị Việt Tỳ Nhất Thang

Quế chi , Thược dược, Ma hoàng, Cam thảo đều 18 thù, Sinh khương 1 lượng 2 thù, Đại táo 4 trái (bỏ hột).

Sắc Ma hoàng trước với 5 thăng nước cho sôi khoảng 2 dạo, cho các vị thuốc kia vào, sắc còn 2 thăng, bỏ bã, uống ấm 1 thăng.

 

Điều 30

Uống thang Quế Chi, hoặc lại dùng phép hạ, mà đầu cổ vẫn cứng đau, hầm hập phát nhiệt, hơi có mồ hôi, dưới tâm mãn (đầy), hơi đau, tiểu tiện không lợi... Bài Quế Chi Khử Quế Gia Phục Linh Bạch Truật Thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Khử Quế Gia Phục Linh Bạch Truật Thang

 

Thược dược, Sinh khương, Phục linh, Bạch truật đều 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Ddaị táo 12 trái.

Sắc với 8 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống ấm. Khi nào tiểu được thông thì khỏi bệnh.

 

Điều 31

Thương hàn mạch Phù, mồ hôi tự ra, tiểu tiện luôn, tâm phiền, hơi ghét lạnh, chân co rút. Nếu cho uống bài Quế Chi Thang để công Biểu, ấy là nhầm; uống vào sẽ sinh ra chứng quyết, trong họng khô, phiền táo và thổ nghịch, làm bài Cam Thảo CanKhương Thang cho uống để phục hồi lại Dương.

Nếu chứng quyết khỏi, chân ấm lại,  cho uống Thược Dược Cam Thảo Thang, chân sẽ duỗi ngay. Nếu Vị khí không hòa, nói lảm nhảm, cho “chút ít” bài Điều Vị Thừa Khí thang. Nếu lại dùng phép phát hãn và phép Thiêu châm, bài Tứ Nghịch Thang chủ về bệnh ấy.

 

Cam Thảo Can Khương Thang

Chích thảo 4 lượng, Can khương 2 lượng (nướng đen).

Sắc với 3 thăng nước, còn 1 thăng 5 hợp, bỏ bã, chia làm hai lần, uống ấm.

 

Thược Dược Cam Thảo Thang

Thược dược, Chích thảo đều 4 lượng.

Sắc với 3 thăng nước, còn 1,5 thăng, bỏ bã, chia làm hai lần, uống ấm.

 

Điều Vị Thừa Khí Thang

Đại hoàng 4 lượng (bỏ bã, rửa bằng rượu ngon), Cam thảo (chích) 2 lượng, Mang tiêu 1/2 cân.

Cho hai vị trên sắc với 3 thăng nước, còn một thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào, sắc nhỏ lửa, đợi sôi lên, uống ấm từng ít một.

 

Tứ Nghịch Thang

Chích thảo 2 lượng, Can khương 1,5 lượng, Phụ tử 1 củ (dùng sống, cắt ra làm 8 miếng).

Sắc với 3 thăng nước còn 1 thăng 2 hợp, bỏ bã, chia làm 2 lần, uống ấm.

 

Điều 32

Có người hỏi : Chứng giống Dương Đán, theo đúng phép để trị mà nặng thêm, quyết nghịch, trong họng khô, hai chân co rút mà nói lảm nhảm : thầy nói đến nửa đêm tay chân sẽ ấm, hai chân sẽ duỗi được. Sau đúng như lời thầy. Sao lại biết được thế ? Đáp rằng : Thốn khẩu mạch Phù mà Đại, Phù là Phong, Đại thời là hư. Phong thì sinh ra nhiệt nhẹ, hư thì hai chân co, bệnh chứng giống như chứng của  Quế chi, nhân đó  thêm Phụ tử vào đấy, lại gấp thêm Quế (Quế chi 3 lạng gọi là Dương Đán Thang) để  cho mồ hôi ra, Phụ tử ôn kinh, đó là vì  vong Dương vậy. Quyết nghịch, trong họng khô, Dương minh kết ở trong, nói xàm, phiền loạn... Đổi uống Cam Thảo Càn Khương thang, nửa đêm khí trở lại, hai chân sẽ ấm, khuỷu chân còn hơi co rút, dùng kèm bài Thược Dược Cam Thảo Thang, bấy giờ khuỷu chân mới thẳng được, dùng Điều Vị Thừa Khí Thang khiến cho tiêu chảy nhẹ  thì hết nói xàm, vì vậy  bệnh mới khỏi.

 

Cam Thảo Can Khương Thang

Cam thảo 4 lượng, Can khương 2 lượng (nướng đen).

Sắc với 3 thăng nước còn 1,5 thăng, bỏ bã, chia làm hai lần uống ấm. 

 

Thược Dược Cam Thảo Thang

Bạch thược, Chích thảo đều 4 lượng.

Sắc với 3 thăng nước còn 1,5 thăng, bỏ bã, chia làm hai lần, uống ấm.

 

Điều Vị Thừa Khí Thang

Đại hoàng 4 lượng (bỏ vỏ, rửa bằng rượu), Chích thảo 2 lượng, Mang tiêu ½ cân.

Sắc với 3 thăng nước còn 1 thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào, lại sắc nhỏ lửa, đợi cho sôi lên, uống ấm từng ít một.

 

Điều 33

Bệnh ở Thái dương, cổ và  lưng cứng, cổ khó xoay trở, không có mồ hôi, ghét gió, bài Cát Căn Thang chủ về bệnh ấy.

 

Cát Căn Thang

Cát căn 4 lượng, Ma hoàng, Sinh khương đều 3 lượng, Quế chi, Chích thảo đều 2 lượng, Đại táo 12 trái, bỏ hột.

Sắc Ma hoàng và Cát căn trước với 7 thăng nước, còn 5 thăng, vớt bỏ bọt, cho các vị kia vào sắc tiếp còn 3 thăng, bỏ bã, uống ấm 1 thăng. Đắp chăn cho ra ít mồ hôi. 

 

Điều 34

Thái dương và Dương minh hợp bệnh, tất tự hạ lợi, bài Cát Căn Thang chủ về bệnh ấy.

 

Cát Căn Thang

Cát căn 4 lượng, Ma hoàng, Sinh khương đều 3 lượng, Quế chi, Chích thảo đều 2 lượng, Đại táo 12 trái, bỏ hột.

Sắc Ma hoàng và Cát căn trước với 7 thăng nước, còn 5 thăng, vớt bỏ bọt, cho các vị kia vào sắc tiếp còn 3 thăng, bỏ bã, uống ấm 1 thăng. Đắp chăn cho ra ít mồ hôi.

 

Điều 35

Thái dương và Dương minh hợp bệnh, không hạ lợi, chỉ nôn mửa, dùng bài Cát Căn Gia Bán Hạ Thang.

 

Cát Căn Gia Bán Hạ Thang

Cát căn 4 lượng, Ma hoàng (bỏ mắt), Sinh khương đều 3 lượng, Cam thảo (chích), Thược dược, Quế chi đều 2 lượng, Bán hạ 1/2 cân (rửa sạch), Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc Cát căn và Ma hoàng trước với 7 thăng nước còn 5 thăng, cho các vị kia vào, sắc tiếp còn 3 thăng, bỏ bã, uống ấm 1 thăng cho hơi ra mồ hôi. 

 

Điều 36

Bệnh ở Thái dương thuộc chứng Quế Chi, thầy thuốc  lại dùng phép hạ, chứng lợi lại không dứt, mạch Xúc, (là) phần biểu chưa giải vậy, Suyễn mà mồ hôi ra, bài Cát Căn Hoàng Cầm Hoàng Liên Thang chủ về bệnh ấy.

 

Cát Căn Hoàng Cầm Hoàng Liên Thang

Cát căn 1/2 cân, Hoàng cầm (chích) 2 lượng, Hoàng liên 3 lượng.

Sắc Cát căn trước với 8 thăng nước còn 6 thăng, cho các vị kia vào, sắc còn 2 thăng, bỏ bã, uống ấm 2 lần.

 

Điều 37

Bệnh ở Thái dương, đầu đau, phát nhiệt, mình đau, lưng đau, các khớp xương đau nhức, sợgió, không có mồ hôi mà suyễn, bài Ma Hoàng Thang chủ về bệnh ấy.

 

Ma Hoàng Thang

Ma hoàng 3 lượng, Quế chi 2 lượng, Chích thảo 1 lượng, Hạnh nhân 70 hột (bỏ vỏ và đầu nhọn).

Dùng 9 thăng nước sắc với Ma hoàng, còn 7 thăng, vớt bỏ bọt, cho các vị kia vào, sắc còn 2,5 thăng, bỏ bã, uống ấm 8 hợp. Đắp chăn cho ra ít mồ hôi.

 

Điều 38  

Bệnh ở Thái dương đã qua 10 ngày (thời kỳ chủ khí của Thiếu âm), mạch Phù, Tế mà ưa nằm là bên ngoài đã giải rồi. Nếu ngực đầy, sườn  đau, cho dùng bài Tiểu Sài Hồ Thang; nếu mạch chỉ Phù, cho dùng bài Ma Hoàng Thang.

 

Ma Hoàng Thang

Ma hoàng 3 lượng, Quế chi 2 lượng, Chích thảo 1 lượng, Hạnh nhân 70 hột (bỏ vỏ và đầu nhọn).

Dùng 9 thăng nước sắc với Ma hoàng, còn 7 thăng, vớt bỏ bọt, cho các vị kia vào, sắc còn 2,5 thăng, bỏ bã, uống ấm 8 hợp. Đắp chăn cho ra ít mồ hôi.

 

Điều 39

Thái dương trúng phong mạch Phù, Khẩn, phát sốt, ghét lạnh, cơ thể đau nhức, mồ hôi không ra được mà phiền táo, bài Đại Thanh Long Thang chủ về bệnh ấy. Nếu mạch Vi, Nhược, mồ hôi ra mà ghét gió, không thể uống. Nếu cứ uống sẽ gây ra chứng quyết nghịch, gân giần giật, thịt mấp máy. Ấy là nghịch vậy.

 

Đại Thanh Long Thang

Cam thảo (nướng) 4g, Đại táo 4g, Hạnh nhân 8g, Ma hoàng 12g, Quế chi 8g, Sinh khương 8g, Thạch cao 12g.

Sắc Ma hoàng trước với 9 thăng nước, còn 7 thăng, vớt bỏ bọt, cho các vị khác vào, sắc còn 2 thăng.

 

Điều 40

 

Thương hàn mạch Phù, Hoãn, mình không đau, chỉ “nặng”,  có lúc lại nhẹ, không có chứng Thiếu âm, dùng bài Đại Thanh Long Thang cho phát ra.

 

Đại Thanh Long Thang

Cam thảo (nướng) 4g, Đại táo 4g, Hạnh nhân 8g, Ma hoàng 12g, Quế chi 8g, Sinh khương 8g, Thạch cao 12g.

Sắc Ma hoàng trước với 9 thăng nước, còn 7 thăng, vớt bỏ bọt, cho các vị khác vào, sắc còn 2 thăng.

 

Điều 41

Thương hàn, phần biểu không giải, phía dưới vùng tim  có thủy khí, nôn  khan, phát sốt và ho khan. Hoặc khát, hoặc tiêu chảy, hoặc nấc, hoặc tiểu tiện không lợi, bụng dưới đầy hoặc suyễn, bài Tiểu Thanh Long Thang chủ về bệnh ấy.

 

Tiểu Thanh Long Thang

Ma hoàng  (bỏ mắt), Chích thảo, Quế chi, Thược dược, Can khương, Tế tân đều 3 lượng, Ngũ vị tử, Bán hạ (rửa nước nóng) đều  ½ thăng. Sắc Ma hoàng trước với 1 đấu nước cho sôi 2-3 dạo, vớt bỏ bọt, cho các vị kia vào, sắc còn 3 thăng, bỏ bã, uống nóng 1 thăng.

 

Điều 42

Thương hàn phía dưới vùng tim có thủy khí, ho khan mà hơi suyễn, phát sốt, không khát. Uống thuốc rồi (tức là uống bài Tiểu Thanh Long) lại khát, ấy là hàn đã ra đi , muốn giải, bài Tiểu Thanh Long chủ về bệnh ấy.

 

Tiểu Thanh Long Thang

Ma hoàng  (bỏ mắt), Chích thảo, Quế chi, Thược dược, Can khương, Tế tân đều 3 lượng, Ngũ vị tử, Bán hạ (rửa nước nóng) đều  ½ thăng. Sắc Ma hoàng trước với 1 đấu nước cho sôi 2-3 dạo, vớt bỏ bọt, cho các vị kia vào, sắc còn 3 thăng, bỏ bã, uống nóng 1 thăng.

 

 

Quyển Trung

 

 

Điều 43

Bệnh ở Thái dương, chứng bên ngoài chưa giải, mạch Phù Nhược , nên để cho ra mồ hôi mà giải, dùng Quế Chi Thang.

 

Quế Chi Thang

 

Quế chi 3 lượng, Thược dược 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Sinh khương 3 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống 1 thăng lúc ấm. Uống xong một lúc, ăn một bát cháo nóng để giúp cho sức  thuốc rồi đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

 

Điều 44

Bệnh ở Thái dương lại dùng phép hạ, thấy hơi suyễn, bởi cơ biểu chưa được giải, bài Quế Chi Gia Hậu Phác Hạnh Nhân Thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Gia Hậu Phác Hạnh Nhân Thang

Quế Chi Thang thêm Hạnh nhân 50 hạt, Hậu phác 2 lương (nướng, bỏ vỏ).

Sắc với 9 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống nóng 1 thăng, đắp chăn cho mồ hôi ra lấm tấm.

 

Điều 45

Bệnh ở Thái dương, chứng ở phần biểu chưa giải, không thể hạ được. Nếu hạ  là nghịch. Muốn giải phần biểu, bài Quế Chi Thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Thang

 

Quế chi 3 lượng, Thược dược 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Sinh khương 3 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống 1 thăng lúc ấm. Uống xong một lúc, ăn một bát cháo nóng để giúp cho sức  thuốc rồi đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

 

Điều 46

Bệnh ở Thái dương trước đã phát hãn không giải được, mà lại hạ đi, mạch Phù, ấy là không khỏi. Bởi Phù là bệnh ở phần biểu mà lại hạ đi cho nên không khỏi. Giờ thấy mạch Phù là biết bệnh vẫn ở phần biểu, phải dùng phép giải biểu. Bài Quế chi thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Thang

 

Quế chi 3 lượng, Thược dược 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Sinh khương 3 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống 1 thăng lúc ấm. Uống xong một lúc, ăn một bát cháo nóng để giúp cho sức  thuốc rồi đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

 

Điều 47

Bệnh ở thái Dương, mạch Phù, Khẩn (chứng của Ma Hoàng), không mồ hôi, phát sốt, cơ thể đau nhức, 8, 9 ngày không giải được. Biểu chứng vẫn còn, nên cho phát hãn. Nếu uống thuốc trước rồi (Ma Hoàng Thang), hơi bớt, bệnh nhân lại phát phiền, mắt mờ, nặng hơn,  tất phải chảy máu cam. Chảy máu cam thì bệnh sẽ giải được. Sở dĩ như thế là vì có dương khí nhiều vậy. Ma Hoàng Thang chủ về bệnh ấy.

 

Ma Hoàng Thang

Ma hoàng 3 lượng, Quế chi 2 lượng, Chích thảo 1 lượng, Hạnh nhân 70 hột (bỏ vỏ và đầu nhọn).

Dùng 9 thăng nước sắc với Ma hoàng, còn 7 thăng, vớt bỏ bọt, cho các vị kia vào, sắc còn 2,5 thăng, bỏ bã, uống ấm 8 hợp. Đắp chăn cho ra ít mồ hôi.

 

Điều 48

Bệnh ở Thái dương, mạch Phù, Khẩn, phát sốt, cơ thể không có mồ hôi mà tự ra máu cam (Thì bệnh) sẽ khỏi.

 

Điều 49

Cả hai Dương cùng bệnh : Thái dương lúc mới mắc bệnh, nên dùng phép phát hãn. Mồ hôi làn đầu ra không hết, nhân  đó nó chuyển sang thuộc về Dương minh, tiếp tục tự ra mồ hôi  in ít, không ghét lạnh. Nếu bệnh ở Thái dương, các chứng hậu chưa hết, không thể dùng phép hạ, nếu dùng phép hạ sẽ là “nghịch”. Như thế, có thể cho “tiểu phát hạn”. Ví phỏng sắc mặt bừng bừng đỏ gay, là do Dương khí bị bức uất ở Biểu, nên giải đi (tửu là tiểu phát hạn), xông đi. Nếu phát hãn không thấu triệt, không đủ kể. Dương khí bị bức uất không vượt ra được, nên phát hãn (phát hãn của kinh Thái dương), không phát hãn người bệnh sẽ phiền táo, không còn biết đau đớn ở chỗ nào, chợt đau ở trong bụng, chợt đau ở tứ chi, ấn tay vào cũng không thể xét thấy, người bệnh hơi thở ngắn, chỉ ngồi, vì cái cơ hãn không ra thấu triệt. Lại cứ phát hãn thêm sẽ khỏi. Sao lại biết là không ra thấu triệt ? bởi vì mạch Sắc nên biết vậy

 

Điều 50

Mạch Phù, Sác, theo phép phải làm cho mồ hôi xuất  ra thì  khỏi. (Nếu dùng phép) Hạ thì cơ thể sẽ nặng, tâm sẽ hồi hộp, không thể lại dùng phép phát hãn, nên để cho mồ hôi tự ra mới khỏi. Sở dĩ như thế là vì  mạch ở bộ Xích  là mạch Vi, đó là “lý hư”. Phải đợi biểu lý thực, tân dịch tự hòa, lúc đó mồ hôi  tự  mà khỏi.

 

Điều 51

Mạch Phù, Khẩn,  theo phép thì cơ thể  đau nhức,  nên dùng (Ma Hoàng Thang) cho mồ hôi ra để giải bệnh . Giả sử mạch bộ Xích đi Trì, không thể phát hãn. Sao lại thế ? Bởi vì doanh khí không đủ, huyết thiếu vậy.

 

Điều 52

Mạch Phù ấy là bệnh ở biểu, có thể dùng phép phát hạn, nên dùng bài Ma Hoàng Thang. Mạch Phù mà Sác , có thể dùng phép phát hãn,  nên dùng bài Ma Hoàng Thang.

 

Ma Hoàng Thang

Ma hoàng 3 lượng, Quế chi 2 lượng, Chích thảo 1 lượng, Hạnh nhân 70 hột (bỏ vỏ và đầu nhọn).

Dùng 9 thăng nước sắc với Ma hoàng, còn 7 thăng, vớt bỏ bọt, cho các vị kia vào, sắc còn 2,5 thăng, bỏ bã, uống ấm 8 hợp. Đắp chăn cho ra ít mồ hôi.

 

Điều 53

Người bệnh thường tự ra mồ hôi, ấy là Doanh khí đang hòa. Doanh khí hòa mà bên ngoài không “hài” (hòa), vì Vệ khí (ngoại) không hài hòa cùng Doanh khí mà ra. Bởi vì Doanh khí vận hành  trong mạch, Vệ khí vận hành ngoài mạch (tức là không hòa). Tiếp tục  cho phát hãn thêm, thì Doanh Vệ hòa mà khỏi. Nên dùng bài Quế Chi Thang.

 

Quế Chi Thang

 

Quế chi 3 lượng, Thược dược 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Sinh khương 3 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống 1 thăng lúc ấm. Uống xong một lúc, ăn một bát cháo nóng để giúp cho sức  thuốc rồi đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

 

Điều 54

Tạng (phủ) không có bệnh gì khác, chỉ đúng giờ phát nhiệt, mồ hôi tự ra mà không  khỏi, ấy là Vệ khí không hòa. Trước giờ ấy dùng phép phát hãn thì khỏi. Bài Quế Chi Thang chủ về bệnh đó.

Quế Chi Thang

 

Quế chi 3 lượng, Thược dược 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Sinh khương 3 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống 1 thăng lúc ấm. Uống xong một lúc, ăn một bát cháo nóng để giúp cho sức  thuốc rồi đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

 

Điều 55

Thương hàn mạch Phù, Khẩn, mồ hôi không ra, nhân thế mà gây ra chảy máu cam. Ma Hoàng Thang chủ về bệnh ấy.

 

Ma Hoàng Thang

Ma hoàng 3 lượng, Quế chi 2 lượng, Chích thảo 1 lượng, Hạnh nhân 70 hột (bỏ vỏ và đầu nhọn).

Dùng 9 thăng nước sắc với Ma hoàng, còn 7 thăng, vớt bỏ bọt, cho các vị kia vào, sắc còn 2,5 thăng, bỏ bã, uống ấm 8 hợp. Đắp chăn cho ra ít mồ hôi.

 

Điều 56

Thương hàn 6, 7 ngày không đại tiện, đầu nhức, có sốt, cho uống bài Thừa Khí Thang. Nếu thấy tiểu tiện trong, biết là tà không ở lý mà vẫn còn ở biểu, nên dùng phép phát hãn. Nếu đầu nhức, hẳn phải chảy máu cam, bài  Quế Chi Thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Thang

 

Quế chi 3 lượng, Thược dược 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Sinh khương 3 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống 1 thăng lúc ấm. Uống xong một lúc, ăn một bát cháo nóng để giúp cho sức  thuốc rồi đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

 

Điều 57

Thương hàn mồ hôi đã ra, qua nửa ngày lại phiền, mạch Phù Sác, mau đổi dùng phương pháp phát hãn. Bài Quế Chi Thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Thang

 

Quế chi 3 lượng, Thược dược 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Sinh khương 3 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống 1 thăng lúc ấm. Uống xong một lúc, ăn một bát cháo nóng để giúp cho sức  thuốc rồi đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

 

Điều 58

Phàm bệnh đã phát hãn, nếu dùng phép thổ, phép hạ... nếu làm cho vong tân dịch, đợi Âm Dương tự hòa, sẽ tự  khỏi.

 

Điều 59

Sau khi cho xổ mạnh  lại cho phát hãn, tiểu tiện không thông , đó là mất tân dịch vậy. Đừng trị nữa (tức đừng dùng thuốc lợi tiểu), đợi tiểu tiện thông thì  tự khỏi

 

Điều 60

Sau khi hạ lại phát hãn, thì sẽ  rét run, mạch Vi, Tế. Sở dĩ như thế vì (lầm dùng phát hãn và hạ) làm cho “Nội”, “ngoại” đều hư vậy.

 

Điều 61

Sau khi hạ lại thêm phát hãn, ban ngày phiền táo không ngủ được, đêm thời yên tĩnh, không nôn, không khát, không có Biểu chứng, mạch Trầm, Vi, cơ thể không sốt cao, bài Càn Khương, Phụ Tử Thang chủ về bệnh ấy.

 

Can Khương Phụ Tử Thang

Can khương 1 củ (dùng sống, bỏ vỏ, cắt làm 8 miếng).

Sắc với 3 thăng nước còn 1 thăng, bỏ bã, uống hết một lần.

 

Điều 62

Sau khi phát hãn, cơ thể đau nhức, mạch Trầm Trì. Bài Quế Chi Thang thêm Thược Dược, Sinh Khương đều 1 lạng, Nhân Sâm 3 lạng. Bài Tân Gia Thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Gia Thược Dược Sinh Khương Nhân Sâm Tân Gia Thang

Quế chi (bỏ vỏ), Nhân sâm đều 3 lượng, Chích thảo 2 lượng, Thược dược, Sinh khương đều 4 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột). Sắc nhỏ lửa với 1 đấu 2 thăng nước, còn 3 thăng, bỏ bã, chia làm hai lần uống nóng. Uống xong một lúc, ăn một bát cháo nóng để giúp cho sức  thuốc rồi đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

 

Điều 63

Sau khi đã phát hãn (Ma hoàng) không thể dùng tiếp bài Quế Chi Thang, mồ hôi  ra mà suyễn, không sốt cao, bài Ma Hoàng Hạnh Nhân Cam Thảo Thạch Cao Thang chủ về bệnh ấy.

 

 

Ma Hoàng Hạnh Nhân Cam Thảo Thạch Cao Thang

Ma hoàng (bỏ mắt) 4 lượng, Cam thảo 2 lượng, Hạnh nhân 50 hột (bỏ vỏ, đầu nhọn), Thạch cao (đập vụn) nửa cân

Sắc Ma hoàng trước với 5 thăng cho sôi vài lần, vớt bỏ bọt, cho các vị khác vào, sắc còn 1 thăng 8 hợp, bỏ bã, uống 1 thăng lúc nóng.

 

Điều 64

Mồ hôi ra quá nhiều, bệnh nhân bắt chéo bàn tay úp vào tâm;  vùng dưới tâm hồi hộp, muốn được xoa ấn (lên đó), bài Quế Chi Cam Thảo Thang chủ về bệnh ấy.

 

Quế Chi Cam Thảo Thang

Quế chi 4 lượng, Chích thảo 1 lượng.

Sắc với 3 thăng nước còn 1 thăng, bỏ bã, uống hết một lần.

 

Điều 65

Sau khi đã phát hãn (quá nhiều), phía dưới rốn bệnh nhân hồi hộp, ấy là muốn thành chứng Bôn đồn, bài Phục Linh Quế Chi Cam Thảo Đại Táo Thang chủ về bệnh ấy.

 

Phục Linh Quế Chi Camthảo Đại Táo Thang

Phục linh ½ cân. Cam thảo (nướng) 2 lượng, Quế chi 4 lượng, Đại táo 15 trái (bỏ hột). Dùng nước Cam lan 1 đấu, nấu với Phục linh, còn 8 thăng, cho các vị kia vào sắc tiếp còn 3 thăng, bỏ bã, uống nóng 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Điều 66

Sau khi đã phát hãn, mà bụng trướng đầy,  bài Hậu Phác Sinh Khương Bán Hạ Cam Thảo Nhân Sâm Thang chủ về bệnh ấy.

 

Hậu Phác Sinh Khương Bán Hạ Cam Thảo Nhân Sâm Thang

Bán hạ, Hậu phác, Sinh khương đều 1\2 cân,  Chích thảo 2 lượng, Nhân sâm 1 lượng.

Sắc với 1 đấu nước còn 3 thăng, bỏ bã, chia làm 3 lần, uống ấm.

 

Điều 67

Thương hàn, nếu dùng phép thổ, phép hạ rồi vùng dưới tâm thấy nghịch đầy, khí xung ngược lên ngực. Mỗi khi phát thì váng đầu chóng mặt, mạch Trầm, Khẩn; Phát hãn thì động tới “kinh”, cơ thể sẽ run lảo đảo, bài Phục Linh Quế Chi Bạch Truật Cam Thảo Thang chủ về bệnh ấy.

 

Phục Linh Quế Chi Bạch Truật Cam Thảo Thang

Phục linh 4 lượng, Quế chi 3 lượng, Bạch truật, Cam thảo đều 2 lượng. Sắc với 6 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, chia làm ba lần, uống nóng.

 

Điều 68

Phát hãn rồi, mà bệnh vẫn không giải, lại ghét lạnh, đó là do  hư vậy, bài Thược Dược Cam Thảo Phụ Tử Thang chủ về bệnh ấy.

 

 

Thược Dược Cam Thảo Phụ Tử Thang

Thược dược, Chích thảo đều 3 lượng, Phụ tử 2 củ (nướng, bỏ vỏ, cắt làm 8 miếng).

Sắc với 5 thăng nước còn 1 thăng 5 hợp, bỏ bã, chia làm hai lần, uống nóng.

 

Điều 69

Phát hãn rồi lại dùng thêm phép hạ mà  bệnh vẫn không giải, mà phiền táo, bài  Phục Linh Tứ Nghịch Thang chủ về bệnh ấy.

 

Phục Linh Tứ Nghịch Thang

Phục linh 6 lượng, Nhân sâm 1 lượng, Chích thảo 2 lượng, Can khương 1,5 lượng, Phụ tử 1 củ (sống, bỏ vỏ, cắt làm 8 miếng). Sắc với 5 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống nóng 7 hợp, ngày 3 lần.

 

Điều 70

Phát hãn rồi, ghét lạnh, là do hư vậy; không ghét lạnh, chỉ nhiệt là “thực” vậy. Nên điều hòa Vị khí, dùng bài Điều Vị Thừa Khí Thang.

 

Điều Vị Thừa Khí Thang

Đại hoàng 4 lượng (bỏ vỏ, rửa bằng rượu), Chích thảo 2 lượng, Mang tiêu ½ cân.

Sắc với 3 thăng nước còn 1 thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào, lại sắc nhỏ lửa, đợi cho sôi lên, uống ấm từng ít một.

 

Điều 71

Bệnh ở Thái dương, sau khi phát hãn, mồ hôi ra rất nhiều, trong Vỵ khô, phiền táo không thể ngủ, muốn uống nước, cho in ít một, để cho Vị khí hòa thì khỏi. Nếu mạch Phù, tiểu tiện không lợi, hơi sốt, tiêu khát (uống vào tiêu ngay, lại uống), bài Ngũ Linh Tán chủ về bệnh ấy.

 

Ngũ Linh Tán

Trư linh (bỏ vỏ)Phục linh, Bạch truật đều 16 thù, Trạch tả 1 lượng 6 thù, Quế chi ½ lượng. Tán bột, ngày uống 3 lần, mỗi lần dùng 1 thìa nhỏ hoà với nước nóng, uống, mồ hôi ra sẽ khỏi.

 

Điều 72

Phát hãn rồi, mạch Phù Sác, mà phiền khát, bài Ngũ Linh Tán chủ về bệnh ấy.

 

Ngũ Linh Tán

Trư linh (bỏ vỏ), Phục linh, Bạch truật đều 16 thù, Trạch tả 1 lượng 6 thù, Quế chi ½ lượng. Tán bột, ngày uống 3 lần, mỗi lần dùng 1 thìa nhỏ hoà với nước nóng, uống, mồ hôi ra sẽ khỏi.

 

Điều 73

Thương hàn, mồ hôi  ra mà khát, bài Ngũ Linh Tán chủ về bệnh ấy. Nếu không khát, bài Phục Linh Cam Thảo Thang chủ về bệnh ấy.

 

Ngũ Linh Tán

Trư linh (bỏ vỏ)Phục linh, Bạch truật đều 16 thù, Trạch tả 1 lượng 6 thù, Quế chi ½ lượng. Tán bột, ngày uống 3 lần, mỗi lần dùng 1 thìa nhỏ hoà với nước nóng, uống, mồ hôi ra sẽ khỏi.

 

Phục Linh Cam Thảo Thang

Phục linh, Quế chi đều 2 lượng, Sinh khương 3 lượng, Chích thảo 1 lượng.

Sắc với 4 thăng nước còn 2 thăng, bỏ bã, chia làm 3 lần, uống nóng.

 

Điều 74

Trúng phong phát nhiệt 6, 7 ngày, chẳng giải mà phiền, có cả chứng của biểu lý, khát muốn uống nước, uống vào thời thổ, gọi là chứng thủy nghịch, bài  Ngũ Linh Tán chủ về bệnh ấy.

 

Ngũ Linh Tán

Trư linh (bỏ vỏ)Phục linh, Bạch truật đều 16 thù, Trạch tả 1 lượng 6 thù, Quế chi ½ lượng. Tán bột, ngày uống 3 lần, mỗi lần dùng 1 thìa nhỏ hoà với nước nóng, uống, mồ hôi ra sẽ khỏi.

 

Điều 75

Lúc chưa cầm đến tay để án mạch, ( thấy) bệnh nhân bắt chéo tay úp lên vùng ngực, thầy nhân đó  bảo người bệnh thử ho lên xem, mà người bệnh không ho, hẳn là do  tai điếc mà không nghe tiếng. Sở dĩ có  như thế là vì dùng phép  phát hãn thêm, bị hư nên sinh ra  chứng như vậy.

 

Điều 76

Phát hạn rồi, uống nước nhiều, sẽ gây ra  suyễn, tắm nước cũng sẽ suyễn.

 

Điều 77

 Phát hạn rồi, nước, thuốc không thể uống vào miệng, đó là nghịch. Nếu lại phát hãn nữa, tất thổ  và hạ không dứt.

 

Điều 78

Sau khi phát hãn, thổ, hạ rồi, hư phiền không ngủ được, nếu nặng hơn tất trằn trọc, tráo trở, trong tâm trộn trạo rạo rực, bài Chi Tử Xị Thang chủ về bệnh ấy. Nếu hơi thở yếu, bài Chi tử  Cam Thảo Xị Thang chủ về bệnh ấy. Nếu lại nôn  nữa, bài Chi Tử  Sinh Khương Xị Thang chủ về bệnh ấy.

 

Chi Tử Xị Thang

Chi tử 14 quả (xé làm đôi) 14 trái, Hương xị (bọc vải) 4 hợp.

Sắc Chi tử với 4 thăng nước còn 2,5 thăng, cho Hương xị vào, sắc còn 1,5 thăng, bỏ bã, chia làm hai lần, uống nóng một nửa, hễ nôn ra được thì thôi không cần uống tiếp.

 

Chi Tử Cam Thảo Xị Thang

Chi tử 14 quả (xé làm đôi) 14 trái, Hương xị (bọc vải) 4 hợp, Cam thảo 2 lượng.

Sắc với Chi tử với 4 thăng nước còn 2,5 thăng, cho Hương xị vào, sắc còn 1,5 thăng, bỏ bã, chia làm hai lần, uống nóng một nửa, hễ nôn ra được thì thôi không cần uống tiếp.

 

Chi Tử Sinh Khương Xị Thang

Chi tử 14 quả (xé làm đôi) 14 trái, Hương xị (bọc vải) 4 hợp, Sinh khương 5 lượng.

Sắc Chi tử với 4 thăng nước còn 2,5 thăng, cho Hương xị vào, sắc còn 1,5 thăng, bỏ bã, chia làm hai lần, uống nóng một nửa, hễ nôn ra được thì thôi không cần uống tiếp.

 

Điều 79

Phát hãn và hạ rồi mà vẫn phiền nhiệt, trong ngực  như “nghẽn” lại, bài Chi Tử Xị Thang chủ về bệnh ấy.

 

Chi Tử Xị Thang

Chi tử 14 quả (xé làm đôi) 14 trái, Hương xị (bọc vải) 4 hợp.

Sắc Chi tử với 4 thăng nước còn 2,5 thăng, cho Hương xị vào, sắc còn 1,5 thăng, bỏ bã, chia làm hai lần, uống nóng một nửa, hễ nôn ra được thì thôi không cần uống tiếp.

 

Điều 80

Thương hàn 5, 6 ngày, đã cho xổ mạnh  rồi, mà cơ thể  nóng không dứt, trong bụng kết đau, chưa muốn giải, bài  Chi Tử  Xị Thang chủ về bệnh ấy.

 

Chi Tử Xị Thang

Chi tử 14 quả (xé làm đôi) 14 trái, Hương xị (bọc vải) 4 hợp.

Sắc Chi tử với 4 thăng nước còn 2,5 thăng, cho Hương xị vào, sắc còn 1,5 thăng, bỏ bã, chia làm hai lần, uống nóng một nửa, hễ nôn ra được thì thôi không cần uống tiếp.

 

Điều 81

Thương hàn, đã cho xổ rồi mà tâm phiền, bụng đầy, nằm, dậy không yên, bài Chi Tử, Hậu Phác Thang chủ về bệnh ấy.

 

Chi Tử Hậu Phác Thang

Chi tử 14 trái, Hậu phác (nướng) 4 lạng, Chỉ thực 4 trái (tẩm nước, bỏ ruột, màng, sao).

Sắc với 3,5 thăng nước còn 2,5 thăng, bỏ bã, chia làm hai lần. Uống một nửa, thấy nôn ra được thì thôi, không uống nữa.

 

Điều 82

Thương hàn (có chứng của bài Chi Tử ), thầy thuốc dùng thuốc hoàn để xổ mạnh, thân nhiệt không đi hết, hơi phiền, bài  Chi Tử  Can Khương Thang chủ về bệnh ấy.

 

Chi Tử Can Khương Thang

Chi tử 14 trái, Can khương 2 lượng.

Sắc với 3,5 thăng nước còn 1 thăng, bỏ bã, chia làm hai, uống nóng một nửa. Hễ nôn ra được thì thôi

 

Điều 83

Phàm dùng bài Chi Tử Thang, nếu bệnh nhân vốn sẵn có chứng vi đường (phân hơi nát), không thể cho uống bài này.

 

Điều 84

Bệnh ở Thái dương, dùng phép  phát hãn, mồ hôi ra  mà bệnh không giải, bệnh nhân vẫn phát sốt, vùng dưới tâm hồi hộp, chóng mặt, mình rung động muốn nhảy xuống đất... bài Chân Vũ Thang chủ về bệnh ấy.

 

Chân Vũ Thang

Phục linh, Thược dược, Sinh khương đều 3 lượng, Bạch truật 2 lượng, Phụ tử 1 củ (nướng, bỏ vỏ).

Sắc với 8 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống nóng 7 hợp, ngày 3 lần.

 

Điều 85

Bệnh yết hầu khô ráo, không thể dùng phép phát hãn.

 

Điều 86

Người mắc chứng lâm ( tiểu buốt, gắt...), không thể dùng phếp phát hãn, nếu phát hãn ắt đi tiểu ra máu.

 

Điều 87

Chứng mụn nhọt, dù cơ thể  đau nhức, không thể dường phép phát hãn, nếu phát hãn sẽ thành bệnh Chí [kính) (cấm khẩu, uốn mình cong như cái cung, hoặc chân tay co rút, hoặc rã rời).

 

Điều 88

Chứng chảy máu cam, không thể dùng phép phát hãn, nếu phát hãn, tất trên trán lõm xuống, mạch Khẩn Cấp, mắt trợn ngược,  không liếc qua lại được , không ngủ được.

 

Điều 89

Người bị mất huyết,  không thể dùng phép phát hãn, nếu phát hãn, tất sẽ run lẩy bẩy.

 

Điều 90

Người vốn sẵn có chứng ra mồ hôi nhiều lại dùng phép phát hãn thêm, tất hoảng hốt, tâm loạn, tiểu tiện xong,  thì âm (tức niệu quản) thấy đau, dùng bài  Vũ Dư Lương Hoàn.

 

Điều 91

Bệnh nhân vốn hàn lại dùng phép phát hãn, trong Vị ắt bị lạnh, sẽ thổ ra giun.

 

Điều 92

Bệnh vốn phải  phát hãn mà lại dùng phép hạ, thế là nghịch;  nên dùng phép phát hãn  trước mới không nghịch; bệnh vốn nên hạ, mà lại phát hãn, thế là nghịch, nên dùng phép hạ trước mới là không nghịch.

 

Điều 93

Thương hàn ở Thái dương, thầy thuốc dùng phép  hạ, tiếp luôn bị chứng hạ lợi thanh cốc không dứt (ăn gì đi ra thức ấy), mình đau nhức ấy, nên gấp cứu phần lý, sau đó thân  mình còn đau nhức, đại tiểu tiện điều hòa, nên gấp cứu Biểu. Cứu lý dùng Tứ Nghịch Thang, cứu biểu dùng Quế Chi thang.

 

Tứ Nghịch Thang

Chích thảo 2 lượng, Can khương 1,5 lượng, Phụ tử 1 củ sống (bỏ vỏ, chia làm 8 miếng).

Sắc với 3 thăng nước, còn 1 thăng 2 hợp, bỏ bã, chia làm hai lần uống nóng.

 

Quế Chi Thang

 

Quế chi 3 lượng, Thược dược 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Sinh khương 3 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống 1 thăng lúc ấm. Uống xong một lúc, ăn một bát cháo nóng để giúp cho sức  thuốc rồi đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

 

Điều 94

Bệnh ở Thái dương phát sốt, đầu đau , mạch lại Trầm. Nếu mồ hôi ra  rồi mà không khỏi, thân thể đau nhức, nên cứu phần Lý, dùng bài  Tứ Nghịch Thang.

 

Tứ Nghịch Thang

Chích thảo 2 lượng, Can khương 1,5 lượng, Phụ tử 1 củ sống (bỏ vỏ, chia làm 8 miếng).

Sắc với 3 thăng nước, còn 1 thăng 2 hợp, bỏ bã, chia làm hai lần uống nóng.

 

Điều 95

Bệnh ở Thái dương, trước đã dùng phép hạ ngay mà không khỏi... Bấy giờ mới lại dùng phép phát hãn. Bởi đó, biểu lý đều hư, bệnh nhân đến nỗi thành chứng Mạo (đầu nặng như úp vật gì lên trên). Người mắc chứng mạo, mồ hôi ra sẽ tự khỏi. Sở dĩ như thế vì có mồ hôi  ra thì phần biểu hòa. Nếu còn thấy phần Lý chưa hòa, bấy giờ mới nên dùng phép hạ.

 

Điều 96

Bệnh ở Thái dương chưa giải, mạch Âm Dương đều thấy đều đặn, tất trước phải thấy run rẩy, mồ hôi  ra mà khỏi. Nếu chỉ Dương mạch mà Vi, dùng phép hạ sẽ khỏi. Như muốn dùng phép hạ, bài  Điều Vị Thừa Khí Thang làm chủ.

 

Điều Vị Thừa Khí Thang

Đại hoàng 4 lượng (bỏ vỏ, rửa bằng rượu), Chích thảo 2 lượng, Mang tiêu ½ cân.

Sắc với 3 thăng nước còn 1 thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào, lại sắc nhỏ lửa, đợi cho sôi lên, uống ấm từng ít một.

 

Điều 97

Bệnh ở Thái dương tất phải phát sốt và tự ramồ hôi . Đó là bởi Vinh yếu, Vệ mạnh, nên mồ hôi  mới ra. Muốn cứu tà phong, nên dùng bài Quế Chi Thang.

 

 

Quế Chi Thang

 

Quế chi 3 lượng, Thược dược 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Sinh khương 3 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống 1 thăng lúc ấm. Uống xong một lúc, ăn một bát cháo nóng để giúp cho sức  thuốc rồi đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

Điều 98

Thương hàn đã 5, 6 ngày, trúng phong, lúc nóng lúc lạnh, ngực sườn đầy, miệng đắng , không nói năng gì, không muốn ăn uống, tâm bứt rứt,  hay nôn, hoặc trong ngực thấy  bứt rứt mà không nôn, hoặc khát hoặc trong bụng đau, hoặc dưới sườn cứng, hoặc dưới vùng tâm hồi hộp, tiểu tiện không lợi, hoặc không khát, thân mình có hơi nóng hoặc lại ho, thì dùng bài Tiểu Sài Hồ Thang.

 

Tiểu Sài Hồ Thang

Sài hồ ½ cân, Nhân sâm, Hoàng cầm, Cam thảo, Sinh khương đều 3 lượng,  Bán hạ ½ thăng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước, còn 3 thăng, bỏ bã, chia làm 3 lần uống ấm.

 

Điều 99

Huyết yếu, khí hết, tấu lý tự mở, tà khí nhân đó mà vào, chọi nhau với chính khí, kết ở dưới jông sườn . Chính với tà phân tranh, gây nên lúc nóng lúc lạnh, lúc khỏi lúc phát có giờ giấc, cứ lìm lịm không muốn ăn uống. Tạng với Phủ cùng liên lạc với  nhau,  chỗ đau lại nằm ở dưới. Tà ở cao mà đau ở dưới nên mới sinh ra nôn, bài Tiểu Sài Hồ Thang chủ về bệnh ấy. Uống Sài Hồ Thang rồi mà lại khát, là  thuộc về Dương minh chứng , theo phép (dùng bài Bạch Hổ Gia Nhân Sâm Thang) mà điều trị.

 

Điều 100

Mắc bệnh đã 6, 7 ngày, mạch Trì, Phù, Nhược, ghét gió, ghét lạnh, tay chân ấm. Thầy thuốc dùng phép hạ  luôn 2, 3 lần, không ăn được, dưới hông sườn đầy, đau, mặt, mắt, cơ thể  hiện sắc vàng, cổ gáy cứng, tiểu tiện lại khó. Nếu dùng bài Sài Hồ Thang, sẽ bị tiêu chảy nặng ở hậu môn. Vốn khát mà uống nước lại nôn... không nên dùng bài Sài Hồ Thang,  (nếu dùng) ăn vào sẽ nôn.

 

Điều 101

Thương hàn 4, 5 ngày, mình nóng, ghét gió, gáy, cổ cứng, dưới hông sườn  đầy, tay chân ấm mà khát, bài Tiểu Sài Hồ Thang chủ về bệnh ấy.

 

Tiểu Sài Hồ Thang

Sài hồ ½ cân, Nhân sâm, Hoàng cầm, Cam thảo, Sinh khương đều 3 lượng,  Bán hạ ½ thăng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước, còn 3 thăng, bỏ bã, chia làm 3 lần uống ấm.

 

Điều 102

Thương hàn mà mạch Dương thấy  Sáp, mạch Âm thấy Huyền, theo phép thì trong bụng đau gấp, trước hết cho  uống bài Tiểu Kiến Trung Thang, nếu vẫn không khỏi, bài Tiểu Sài Hồ Thang chủ về bệnh ấy.

 

Tiểu Kiến Trung Thang

Quế chi, Sinh khương đều 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Thược dược 6 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột), Giao di 1 thăng.

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, cho Giao di vào, đun nhỏ lửa cho tan, uống nóng 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Tiểu Sài Hồ Thang

Sài hồ ½ cân, Nhân sâm, Hoàng cầm, Cam thảo, Sinh khương đều 3 lượng,  Bán hạ ½ thăng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước, còn 3 thăng, bỏ bã, chia làm 3 lần uống ấm.

 

Điều 103

Người có chứng nôn mửa, không thể dùng bài Tiểu Kiến Trung Thang, vì thang này có vị ngọt.

 

Điều 104

Thương hàn trúng phong, nếu thấy có triệu chứng thuộc về Sài hồ là đủ, không cần phải có tất cả.

 

Điều 105

Phàm thuộc về chứng của bài Sài Hồ Thang mà lại dùng phép  hạ, nếu chứng của Sài hồ chưa hết, lại cho uống thêm Sài Hồ Thang, hẳn người bệnh phải bứt rứt mà run, lại phát sốt, ramồ hôi thì bệnh giải.

 

Điều 106

Thương hàn đã 2, 3 ngày (tức là thời kỳ chủ khí của kinh Thiếu dương) trong tâm bị hồi hộp mà lại bứt rứt, bài Tiểu Kiến Trung Thang chủ về bệnh ấy.

  

Tiểu Kiến Trung Thang

Quế chi, Sinh khương đều 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Thược dược 6 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột), Giao di 1 thăng.

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, cho Giao di vào, đun nhỏ lửa cho tan, uống nóng 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Điều 107

Bệnh ở Thái dương đã trải qua hơn 10 ngày, lại dùng phép hạ luôn 2, 3 lần; 4- 5 ngày sau chứng của Sài Hồ vẫn còn. Trước hết cho uống bài Tiểu Sài Hồ Thang, ói  không ngừng , vùng dưới tâm đầy, uất,  hơi bứt rứt,  đó  là bệnh  chưa giải hết, cho uống bài Đại Sài Hồ Thang để hạ.

 

Tiểu Sài Hồ Thang

Sài hồ ½ cân, Nhân sâm, Hoàng cầm, Cam thảo, Sinh khương đều 3 lượng,  Bán hạ ½ thăng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước, còn 3 thăng, bỏ bã, chia làm 3 lần uống ấm.

 

Đại Sài Hồ Thang

Sài hồ ½ cân, Hoàng cầm, Thược dược, Sinh khương đều 3 lượng, Chỉ thực (nướng) 4 lượng, Đại hoàng 2 lượng, Bán hạ ½ thăng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 1 đấu 2 thăng nước còn 6 thăng, bỏ bã, lại sắc tiếp còn 3 thăng. Uống nóng 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Điều 108

Thương hàn trải qua 13 ngày, vẫn không giải, ngực, hông sườn  đầy mà lại nôn, về buổi chập tối, phát ra chứng triều nhiệt,  rồi  hơi bị tiêu lỏng, đó vốn là chứng Đại Sài Hồ, không biết dùng phép Hạ đi,  giờ lại thấy tiêu lỏng , biết là thầy thuốc  dùng thuốc hoàn  để cho xổ. Trị như vậy không đúng  phép.  Chứng triều nhiệt  là đang thực, trước hết,  nên dùng bài Tiểu Sài Hồ để giải bên ngoài, sau đó dùng  bài Sài Hồ Gia Mang Tiêu Thang chủ về bệnh ấy.

 

Sài Hồ Gia Mang Tiêu Thang

Sài hồ 2 lượng 6 thù, Hoàng cầm, Nhân sâm, Sinh khương đều 1 lượng, Mang tiêu 2 lượng, Bán hạ 20 thù, Đại táo 4 trái.

Sắc với 4 thăng nước còn 2 thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào, lại đun sôi, chia 2 lần uống nóng.

 

Điều 109

Thương hàn đã 13 ngày không khỏi, gọi là quá kinh, nói xàm, đó là do  có nhiệt. Nên dùng thang dược để cho xổ. Nếu tiểu tiện lợi, đại tiện phải  cứng. Trái lại, có tiêu chảy, mạch điều hòa, biết là do thầy thuốc dùng thuốc hoàn  để cho xổ, thế là chữa trái phép. Nếu tiêu chảy,  mạch nên Vi mà tay chân lạnh (quyết), ngược lại gọi là hòa,  là do nội thực. Bài  Điều Vị thừa khí thang chủ về bệnh ấy.

 

Điều Vị Thừa Khí Thang

Đại hoàng 4 lượng (bỏ vỏ, rửa bằng rượu), Chích thảo 2 lượng, Mang tiêu ½ cân.

Sắc với 3 thăng nước còn 1 thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào, lại sắc nhỏ lửa, đợi cho sôi lên, uống ấm từng ít một.

 

Điều 110

Bệnh ở Thái dương không giải được, nhiệt kết ở bàng quang, bệnh nhân như cuồng. Nếu huyết tự đi xuống, nhiệt cũng hạ theo, bệnh  sẽ khỏi. Nếu bên ngoài không giải, cũng chưa thể dùng phép công, mà trước hết nên  giải ngoại tà, ngoại tà  giải rồi, nhưng  thiếu phúc lại bị câu kết (bụng dưới có vẻ đau gấp rút khó chịu), bấy giờ  mới có thể dùng phép công, nên dùng bài Đào Hạch Thừa Khí Thang.

 

Đào Hạch Thừa Khí Thang

 

Đào nhân 40 hột (bỏ vỏ, đầu nhọn), Quế chi, Mang tiêu, Chích thảo đều 2 lượng, Đại hoàng 4 lượng.

Sắc với 7 thăng nước còn 2 thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào lại sắc nhỏ lửa cho sôi vài lần, uống 5 hợp trước bữa ăn, ngày 3 lần.

 

Điều 111

Thương hàn đến ngày thứ 8, thứ 9  (thuộc về thời kỳ chủ khí của kinh Thiếu dương), dùng phép xổ (làm hại đến khí của Dương minh) gây ra ngực  đầy, bứt rứt, kinh sợ (chứng của Thiếu dương Tâm bào), tiểu tiện không lợi, nói lảm nhảm, khắp cơ thể  nặng nề, không thể trở mình, bài  Sài Hồ Gia Long Cốt Mẫu Lệ Thang chủ về bệnh ấy.

 

Sài Hồ Gia Long Cốt Mẫu Lệ Thang

Bán hạ, Đại hoàng đều 2 lượng, Sài hoò 4 lượng, Sinh khương, Nhân sâm, Long cốt, Diên đơn, Quế chi, Phục linh, Mẫu lệ đều 1,5 lượng, Đại táo 6 trái.

Sắc với 8 thăng nước còn 4 thăng. Thái Đại hoàng ra thành như quân cờ, cho vào, đun sôi vài lượt, bỏ bã, uống nóng 1 thăng.

 

Điều 11

Thương hàn mà bụng đầy (chứng của Tỳ), nói lảm nhảm (chứng của Vị), thốn khẩu mạch Phù mà Khẩn, ấy là Can phạm vào Tỳ, gọi tên là tung (ỷ thế ngang dọc để hiếp người khác), châm huyệt Kỳ Môn.

 

Điều 113

Thương hàn phát nhiệt, rờn rợn ghét lạnh, khát quá, muốn uống nước, bụng hẳn phải đầy, mồ hôi tự ra, tiểu tiện lợi, bệnh thế muốn giải, đó  là Can phạm vào Phế, gọi  là Hoành (ngang tàng không còn sợ gì), châm  huyệt Kỳ môn.

 

Điều 114

Thương hàn mạch Phù, thầy thuốc dùng hỏa để bức cướp đến nỗi vong dương, tất phát kinh sợ và cuồng, nằm ngồi không yên. Bài Quế Chi Khử Thược Dược, gia Thục Tất Mẫu Lệ Long Cốt Cứu Nghịch Thang chủ về bệnh đó.

 

Điều 115

Thái dương mắc bệnh trúng phong, dùng hỏa để bức cho mồ hôi ra. Tà phong bị hỏa nhiệt bức  khí huyết phải tràn ra ngoài,  mất đi cái thường độ. Hai dương cùng hun đốt, khắp mình phát thành mầu vàng . Nếu Dương tà thịnh thời muốn chảy máu cam.  Âm hư thì tiểu tiện khó. Âm Dương đều hư kiệt thìi thân thể khô táo, mồ hôi chỉ ra ở đầu, đến cổ thì hết, bụng đầy, hơi suyễn, miệng khô, họng loét hoặc không đại tiện được, nếu lâu thời nói lảm nhảm, nặng hơn  đến phải ói, tay chân vật vã, lần áo sờ giường. Nếu tiểu tiện lợi, vẫn còn  chữa được (vì còn chút chân âm chưa xuất hết).

 

Điều 116

Thương hàn mạch Phù, thầy thuốc dùng hỏa để bức cướp đến nỗi vong dương, tất phát kinh sợ và cuồng, nằm ngồi không yên. Bài Quế Chi Khử Thược Dược, gia Thục Tất Mẫu Lệ Long Cốt Cứu Nghịch Thang chủ về bệnh đó.

 

Quế Chi Khử Thược Dược Gia Thục Tất Long Cốt Mẫu Lệ Cứu Nghịch Thang

Quễ hi, Sinh khương đều 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Mẫu lệ 5 lượng, Long cốt, Thục tất (rửa bỏ mùi tanh) đều  4 lượng. Tán bột. Sắc Thục tất trước với 1 đấu 2 thăng nước, còn 1 đấu, cho các vị kia vào, sắc còn 3 thăng, bỏ bã, uống nóng.

 

Điều 117

Bệnh hình, khi phát, giống như là thương hàn, mạch lạikhông Huyền, Khẩn mà Nhược. Mạch Nhược tất phải khát. Nếu bị hỏa đốt, tất nói lảm nhảm. Nhưng mạch Nhược lại có phát nhiệt, tức là trong Nhược lại thấy Phù, dùng phương pháp giải đi, mồ hôi sẽ xuất ra,  bệnh khỏi.

 

Điều 118

Bệnh ở Thái dương nếu dùng hỏa để đốt nóng , không có mồ hôi (vì huyết dịch bị thương), bệnh nhân tất phải táo, sẽ quay lại với Thái dương kinh, bệnh  không giải tất phải tiêu ra huyết, gọi tên là hỏa tà.

 

Điều 119

Mạch Phù, nhiệt lắm mà lại dùng phép cứu. Ấy là bệnh thực. Nếu thực,  dùng phép hư để trị. Bệnh  nhân bị hỏa gây nên  động, tất sẽ làm cho  cuống họng bị khô  mà nôn ra máu.

 

Điều 120

Mạch Vi, mạch Sác,  phải cẩn thận không nên cứu. Nếu cứu, nhân đó hỏa thịnh thành  tà khí, công lên trên thành phiền nghịch. Truy hư trục thực (âm vốn hư lại lấy hỏa để truy đuổi khiến cho càng hư, nhiệt vốn thực lại dùng hỏa để trục khiến cho thực càng thực... ) đến nỗi huyết tan trong mạch. Hỏa khí dù nhỏ nhưng công vào trong có lực, khiến cho  xương bị khô, gân bị tổn thương, huyết khó hồi phục trở lại.

 

Điều 121

Mạch Phù nên dùng phép hàn để giải. Nếu dùng hỏa để cứu, tà không lối ra, lại nhân cái thế mạnh của hỏa mà càng thịnh, bệnh sẽ từ thắt lưng trở xuống, bệnh phải nặng nề mà tê, tức gọi là hỏa nghịch. Nếu muốn tự giải, trước đó phải có phiền, bây giờ mới có mồ hôi mà giải. Sao lại biết được ? Vì mạch Phù nên biết là mồ hôi ra thì bệnh sẽ khỏi.

 

Điều 122

Dùng Thiêu châm khiến cho mồ hôi ra. Chỗ châm bị hàn, hạch sưng lên đỏ tía, sẽ phát ra chứng Bôn đồn, khí từ thiếu phúc sẽ xung lên tâm, cứu trên chỗ sưng 1 tráng, cho uống bài Quế Chi Gia Quế Thang, lại thêm Quế 2 lạng.

 

Quế Chi Gia Quế Thang

Quế chi, Thược dược, Sinh khương đều 3 lượng, Cam thảo, Mẫu quế đều 2 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột). Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống nóng một thăng.

 

Điều 123

Chứng hỏa nghịch ( có chứng trạng giống với chứng  Vi thực), mà lầm dùng phép xổ, nhân đó lại dùng thiêu châm, gây nên chứng phiền táo (hạ đã làm mất âm ở Lý, thiêu châm lại làm bức  Dương hư, âm dương chia rẽ nhau, gây ra). Dùng bài Quế Chi Cam Thảo Long Cốt Mẫu Lệ Thang làm chủ để  trị.

Quế Chi Cam Thảo Long Cốt Mẫu Lệ Thang

Quế chi 1 lượng, Cam thảo, Long cốt, Mẫu lệ đều 2 lượng.

Tán bột, sắc với 5 thăng nước còn 2,5 thang, bỏ bã, uống nóng 8 hợp, ngày 3 lần.

 

Điều 124

Bệnh Thương hàn ở Thái dương nếu dùng ôn châm tất sinh ra kinh sợ.

 

QUYỂN HẠ

 

Điều 125

Bệnh ở Thái dương đáng lẽ sợ lạnh , phát sốt, giờ lại tự ra mồ hôi, không sợ lạnh, phát sốt, mạch trên bộ Quan đi Tế, Sác, đó là lỗi của thầy thuốc đã dùng phép thổ vậy. Bệnh 1, 2 ngày sau mới nôn, trong bụng đói, miệng không ăn được. Bệnh qua 3, 4 ngàymới nôn, không thích ăn cháo, lại muốn ăn thức lạnh, nhưng buổi sáng ăn vào thì  tối lại nôn,  đó là vì thầy thuốc  dùng phép thổ gây nên. Đó gọi là tiểu nghịch.

 

Điều 126

Bệnh ở Thái dương mà dùng phép thổ, Bệnh ở Thái dương đáng lẽ phải ghét lạnh, giờ lại không ghét lạnh, không muốn mặc áo, đólà vì dùng phép thổ mà thành chứng nội phiền.

 

Điều 127

Bệnh  nhân mạch Sác, Sác là nhiệt, (phải dùng phép)  tiêu cốc  làm cho đòi ăn, mà lại nônra, đó là vì dùng phép phát hãn thái quá, khiến cho Dương khí yếu đi, khí ở trong cách mạc bị hư, mạch mới hiện ra Sác, Sác là khách nhiệt (nhiệt từ ngoài đến), không thể tiêu cốc khí, đó là trong Vị bị hư lạnh, nên phải nôn mửavậy.

 

Điều 128

Bệnh ở Thái dương đã qua kinh, hơn 10 ngày, dưới vùng tâm nôn nao, muốn nôn mà trong ngực đau, đại tiện ngược lại phải lỏng, vùng bụng hơi đầy, uất uất hơi phiền, trước đây   rất muốn nôn, muốn hạ... Có thể cho uống bài Điều Vị Thừa Khí Thang. Nếu không như thế, không thể cho uống. Nếu chỉ muốn nôn, trong ngực đau, hơi tiêu chảy, đó không phải là chứng của bài Sài Hồ. Vì ( thấy) nôn  nên biết là rất muốn nôn, rất muốn hạ vậy..

 

Điều Vị Thừa Khí Thang

Đại hoàng 4 lượng (bỏ vỏ, rửa bằng rượu), Chích thảo 2 lượng, Mang tiêu ½ cân.

Sắc với 3 thăng nước còn 1 thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào, lại sắc nhỏ lửa, đợi cho sôi lên, uống ấm từng ít một.

 

Điều 129

Bệnh ở Thái dương 6, 7 ngày, Biểu chứng vẫn còn, mạch Vi mà Trầm, ngược lại, tà không kết ở ngực, bệnh nhân phát cuồng,do nhiệt hạ tiêu, thiếu phúc phải cứng và đầy, tiểu tiện tự lợi, dùng phép xổ huyết thì sẽ khỏi. Sở dĩ như thế vì Thái dương đi theo Kinh và ứ nhiệt ở phần lý. Dùng bài Để Đưong Thang làm chủ để trị.

 

Để Đương Thang

Thuỷ điệt 30 con (rang cho khô), Mang trùng 25 con (bỏ cánh), Đào nhân 30 hột (bỏ vỏ, đầu nhọn), Đại hoàng (tẩm rượu) 3 lượng. Thái nhỏ,  sắc với 5 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống nóng 1 thăng. Huyết chưa xuống, lại uống tiếp.

 

Điều 130

Bệnh ở Thái dương, thân thể vàng, mạch Trầm Kết, thiếu phúc cứng, tiểu tiện không lợi,đó là vì không có huyết. Nếu tiểu tiện tự lợi, bệnh nhân như phát cuồng, đích xác là huyết chứng rồi. Để Đương Thang chủ về bệnh ấy.

 

 

Để Đương Thang

Thuỷ điệt 30 con (rang cho khô), Mang trùng 25 con (bỏ cánh), Đào nhân 30 hột (bỏ vỏ, đầu nhọn), Đại hoàng (tẩm rượu) 3 lượng. Thái nhỏ,  sắc với 5 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống nóng 1 thăng. Huyết chưa xuống, lại uống tiếp.

 

Điều 131

Thương hàn có nhiệt, thiếu phúc bị đầy, tiểu tiện vốn không lợi, giờ lại lợi, đây là chứng huyết hữu. Nên dùng phép hạ đi. Phải uống hết, không nên để thừa. Nên dùng bài Để Đương Hoàn.

 

Để Đương Hoàn

Thuỷ điệt 20 con (rang cho khô), Mang trùng 20 con (bỏ cánh), Đào nhân 25 hột (bỏ vỏ, đầu nhọn), Đại hoàng (tẩm rượu) 3 lượng. Tán nhuyễn, làm thành 4 hoàn. Lấy 1 hoàn sắc với 1 thăng nước còn 7 phân, uống nóng. Một lúc sau huyết sẽ hạ. Nếu huyết chưa hạ, uống tiếp 1 hoàn nữa.

 

Điều 132

Thái dương bệnh, tiểu không thông, uống quá nhiều nước thì vùng dưới tâm sẽ hồi hộp, tiểu ít, sẽ thành chứng khổ vì lý cấp.

 

Điều 133

Hỏi : Bệnh có loại gọi là  kết hung, gọi là tạng kết, bệnh trạng thế nào ?

Đáp : Ấn tay vào đau, mạch bộ thốn  Phù, bộ quan Trầm gọi là Kết Hung vậy.

 

Điều 134

Thế nào gọi là tạng kết ?

Đáp : Bên ngoài trạng thái giống như chứng trạng của kết hung, ăn uống như thường, thỉnh thoảng hay tiêu chảy, mạch ở bộ thốn Phù, ở bộ quan Tiểu, Tế và Trầm, Khẩn, gọi là chứng tạng kết. Nếu trên lưỡi có rêu trắng và trơn, bệnh này   khó trị. Tạng kết không có Dương chứng, không nóng lạnh qua lại, bệnh nhân lại yên lặng, trên rêu lưỡi trơn, không thể dùng phép công.

 

Điều 135

Bệnh phát ra ở (Thái) Dương, ngược  lại, lại cho xổ, nhiệt tà thừa hư xâm nhập vào, là nguyên nhân gây ra chứng Kết hung.

Bệnh phát ra ở (Thiếu) Âm mà lại dùng phép hạ, là nguyên nhân  thành ra chứng Bỉ.  Sở dĩ gây nên chứng Kết hung,là do dùng phép xổ quá sớm. Chứng kết hung, cổ cũng bị cứng, giống như chứng Nhu kính. Dùng phép xổ đi thì sẽ hòa. Nên dùng bài Đại Hãm Hung Hoàn

 

Đại Hãm Hung Hồn

Đại hoàng ½ cân, Đình lịch (sao), Mang tiêu, Hạnh nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn) đều ½ thăng.

Hai vị đầu tán nhuyễn, hợp với Mang tiêu, Hạnh nhân, nghiền nát như bùn, trộn với bột làm thành viên, to bằng viên đạn. Dùng riêng 1 thìa nhỏ Cam toại, Bạch mật 2 hợp, nước 2 thăng, sắc còn 1 thăng, uống hết một lần. Qua một đêm sẽ hạ. Nếu chưa hạ, lại cho uống tiếp, thấy hạ thì thôi.

 

Điều 136

Chứng Kết hung nếu mạch Phù, Đại,  không thể dùng phép hạ. Nếu cho xổ, sẽ chết.

 

Điều 137

Bệnh  (trúng phong) của Thái dương,  mạch Phù mà Động, Sác. Phù tức là Phong, Sác tức  là nhiệt. Động gây thành đau. Sác thì là hư. Đầu đau, phát nhiệt, hơi có mồ hôi trộm mà lại ố hàn, do Biểu chưa giải vậy. Thầy thuốc, ngược lại,  dùng phép hạ,  mạch Động, Sác biến thành mạch Trì. Trong ngực và (hoành) cách, khí cùng cự nhau thành ra đau, trong Vị trống không, khách khí động lên cách, khiến cho hơi thở ngắn, phiền nhiệt, trong lòng buồn bực, đều là khí của Thái dương hãm vào trong, nhân đó mà phía dưới tâm bị cứng, thì thành chứng Kết hung, dùng bài Đại Hãm Hung Thang làm chủ trị; Nếu không bị kết hung, chỉ có mồ hôi xuất ra ở đầu ,  các nơi khác không có, chỉ đến cổ là dứt. Nếu  tiểu tiện không lợi, khắp thân mình nhất định bị vàng.

 

 

Đại Hãm Hung Thang

Đại hoàng 6 lượng, Mang tiêu 1 thăng, Cam toại 1 thìa.

Sắc Đại hoàng trước với 6 thăng nước, còn 2 thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào, đun sôi, thêm bột Cam toại vào, quấy đều, uống nóng 1 thăng. Đại tiên thông thì không uống nữa.

 

Điều 138

Thương hàn 6, 7 ngày mà kết lại ở ngực. Nhiệt thực, mạch Trầm mà Khẩn, vùng dưới tâm  đau, đè lên thấy cứng như đá. Đại Hãm Hung Thang chủ về bệnh ấy.

 

Đại Hãm Hung Thang

Đại hoàng 6 lượng, Mang tiêu 1 thăng, Cam toại 1 thìa.

Sắc Đại hoàng trước với 6 thăng nước, còn 2 thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào, đun sôi, thêm bột Cam toại vào, quấy đều, uống nóng 1 thăng. Đại tiên thông thì không uống nữa.

 

Điều 139

Thương hàn hơn mưòi mấy ngày, nhiệt kết ở Lý, lại thành chứng nóng lạnh qua lại. Nên cho uống bài Đại Sài Hồ Thang. Nếu chỉ có chứng kết hung, không có sốt cao, đó là thủy kết ở ngực và sườn. Trên đầu hơi có mồ hôi ra. Đại Hãm Hung Thang chủ về bệnh ấy.

 

Đại Sài Hồ Thang

Sài hồ ½ cân, Hoàng cầm, Thược dược, Sinh khương đều 3 lượng, Chỉ thực (nướng) 4 lượng, Đại hoàng 2 lượng, Bán hạ ½ thăng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 1 đấu 2 thăng nước còn 6 thăng, bỏ bã, lại sắc tiếp còn 3 thăng. Uống nóng 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Đại Hãm Hung Thang

Đại hoàng 6 lượng, Mang tiêu 1 thăng, Cam toại 1 thìa.

Sắc Đại hoàng trước với 6 thăng nước, còn 2 thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào, đun sôi, thêm bột Cam toại vào, quấy đều, uống nóng 1 thăng. Đại tiên thông thì không uống nữa.

Điều 140

Bệnh ở Thái dương, lại cho phát hãn thêm, rồi lại cho xổ thêm, không đại tiện được, 5- 6 ngàysau, trên lưỡi bị khô mà khát. Lúc sẩm tối, người bệnh hơi sốt . Từ  tâm xuống đến thiếu phúc bị cứng, đầy, đau, không  ai có thể đến gần , Đại Hãm Hung Thang chủ về bệnh ấy.

 

 

Đại Hãm Hung Thang

Đại hoàng 6 lượng, Mang tiêu 1 thăng, Cam toại 1 thìa.

Sắc Đại hoàng trước với 6 thăng nước, còn 2 thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào, đun sôi, thêm bột Cam toại vào, quấy đều, uống nóng 1 thăng. Đại tiên thông thì không uống nữa.

 

Điều 141

Chứng Tiểu kết hung, chỉ ở ngay dưới tâm mà thôi, ấn tay vào thì đau, mạch Phù mà Hoạt, Tiểu Hãm Hung Thang chủ về bệnh ấy.

 

Tiểu Hãm Hung Thang

Hoàng liên 2 lượng, Bán hạ ½ thăng, Quát lâu thực 1 trái.

Sắc Quát lâu trước với 6 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, cho 2 vị kia vào sắc còn 1 thăng, lại bỏ bã, chia làm 3 lần, uống nóng.

 

Điều 142

Bệnh ở Thái dương được 2-3 ngày, không thể nằm được, chỉ muốn ngồi dậy, vùng dưới tâm tất sẽ bị kết, mạch đi Vi, Nhược, đó là do (Thái dương) có hàn phận vậy. Ngược lại, lại cho xổ, nếu tiêu chảy ngưng,  sẽ gây nên chứng (Tiểu) Kết hung. Nếu tiêu chảy  chưa dứt, sau bốn ngày lại cho xổ nữa, sẽ thành chứng Hiệp nhiệt rồi lại tiêu chảy tiếp.

 

Điều 143

Thái dương bệnh, nếu dùng phép hạ, nếu mạch Xúc, không thành chứng kết hung, đó là bệnh muốn giải. Nếu mạch Phù, sẽ thành chứng kết hung; nếu mạch Khẩn tất trong họng đau; nếu mạch Huyền tất hai bên hông sườn bị co rút. Nếu mạch Tế, Sác, sẽ bị chứng đầu nhức không ngừng; mạch Trầm Khẩn tất muốn nôn; mạch Trầm, Hoạt sẽ thành chứng  hiệp nhiệt lợi; mạch Phù, Hoạt sẽ tiêu ra huyết.

 

Điều 144

Bệnh ở Thái dương nên dùng phép giải hạn để giải bệnh, lại lấy nước lạnh làm ướt người.  Cái Dương nhiệt bị ngăn lại không thoát ra được, càng làm cho người bệnh thêm phiền, trên da thịt nổi lên thành hạt nhỏ. Ý thì muốn uống nước ngược lại, người bệnh  không khát... Nên uống bài Văn Cáp Tán. Nếu không bớt, cho uống bài Ngũ Linh Tán. Chứng Hàn thực Kết hung, không có nhiệt chứng , cho uống bài Tam Vật Tiểu Hãm Hung Thang, dùng bài Bạch Tán cũng được.

 

Văn Cáp Tán

Văn cáp 5 lượng. Tán bột. Mỗi lần dùng 1 thìa, hoà với 5 hợp nước nóng uống.

 

Ngũ Linh Tán

Trư linh (bỏ vỏ), Phục linh, Bạch truật đều 16 thù, Trạch tả 1 lượng 6 thù, Quế chi ½ lượng. Tán bột, ngày uống 3 lần, mỗi lần dùng 1 thìa nhỏ hoà với nước nóng, uống, mồ hôi ra sẽ khỏi.

 

Bạch Tán

Cát cánh, Bối mẫu đều  3 phân, Ba đậu 1 phân (bỏ vỏ, lõi, nướng, nghiền nát như cao).

Hai vị tán thành bột, xong cho Ba đậu vào cối giã nát, hoà với nước uống. Người khoẻ uống khoảng ½ chỉ, người yếu uống ½ liều.

 

Điều 145

Thái dương với thiếu dương hợp bệnh, đầu và cổ cứng đau, hoặc bị hoa mắt, choáng váng,  có lúc như là có chứng kết hung, thành chứng dưới tâmbị khối thành cứng, nên châm giữa đốt thứ 1 xương  Đại chùy, châm tiếp Phế du, Can du. Cẩn thận không được phát hãn. Nếu phát hãn thì sẽ nói lảm nhảm, mạch Huyền. Nếu trong  5, 6 ngày, chứng nói lảm nhảm không dứt nên châm  ở huyệt Kỳ Môn.

 

Điều 146

Phụ nữ  bị trúng phong, phát nhiệt, ố hàn, mà kinh nguyệt lại đến, mắc bệnh đã 7, 8 ngày, nhiệt lui mà mạch Trì, thân mình mát, dưới ngực và sườn  đầy, giống như  chứng kết hung,  làm chi người bệnh nói lảm nhảm, đó là do nhiệt nhập vào huyết thất. Nên châm  huyệt Kỳ Môn, theo cái thực của nó để châm tả.

 

Điều 147

Phụ nữ bị  trúng phong được 7- 8 ngày, lại tiếp tục bị hàn nhiệt trở lại, nó phát tác có lúc, kinh nguyệt đang đến lại bị gián đoạn, đó là nhiệt nhập vào huyết thất. Huyết ắt bị kết lại khiến cho  gây nên trạng thái giống  như chứng sốt rét, nó phát tác có lúc. Tiểu Sài Hồ Thang chủ về bệnh ấy.

 

Tiểu Sài Hồ Thang

Sài hồ ½ cân, Nhân sâm, Hoàng cầm, Cam thảo, Sinh khương đều 3 lượng,  Bán hạ ½ thăng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước, còn 3 thăng, bỏ bã, chia làm 3 lần uống ấm.

 

Điều 148

Phụ nữ bị thương hàn phát nhiệt, vừa gặp lúc thấy kinh nguyệt, ban ngày thì tỉnh táo, đêm thì nói lảm nhảm như thấy ma qủy, đó là nhiệt nhập vào huyết thất. Đừng phạm vào Vị khí và khí Thượng tiêu, Trung tiêu, sẽ tự khỏi.

 

Điều 149

Thương  hàn  6- 7 ngày, phát sốt, hơi ố hàn, các chi ( ngón tay, chân) tiết (khớp) đau nhức, hơi nôn mửa, các chi-lạc dưới tâm kết, chứng bên ngoài chưa khỏi, Dùng bài Sài Hồ Quế Chi Thang làm chủ trị.

 

Sài Hồ Quế Chi Thang

Sài hồ 4 lượng, Quế chi, Nhân sâm, Hoàng cầm, Thược dược, Sinh khương đều 1,5 lượng, Bán hạ 1, 5 hợp, Đại táo 6 trái (bỏ hột), Chích thảo 1 lượng.

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống nóng.

 

Điều 150

Thương hàn 5- 6 ngày, đã cho phát hãn, lại cho xổ, vì thế ngực va2 hông sườn đầy, chỉ hơi kết mà thôi, tiểu tiện không lợi, khát mà không nôn. Chỉ có đầu là ra mồ hôi, nóng lạnh qua lại, tâm phiền, đó là bệnh chưa giải. Sài Hồ Quế Chi Can Khương Thang chủ về bệnh ấy.

 

Sài Hồ Quế Chi Can Khương Thang

Sài hồ ½ cân, Quát lâu căn 4 lượng, Quế chi, Hoàng cầm đều 3 lượng, Can khương, Mẫu lệ, Chích thảo đều 2 lượng.

Sắc với 1 đấu 2  thăng nước còn 6 thăng, bỏ bã, lại sắc còn 3 thăng, uống nóng 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Điều 151

Thương hàn 5- 6 ngày, mồ hôi đầu xuất , hơi ghét lạnh, tay chân lạnh, dưới tâm đầy, miệng không muốn ăn, đại tiện phân cứng, Mạch Tế, đó là Dương bị vi kết, ắt hẳn có Biểu chứng (đầu ra mồ hôi, hơi ố hàn, tay chân lạnh), lại có  chứng thuộc Lý (tâm hạ mãn, không muốn ăn, đại tiện phân cứng ). Mạch Trầm cũng thuộc  Lý, mồ hôi xuất ra do Dương vi. Giả sử như chứng thuần âm kết, không thể có ngoại chứng nào, sẽ nhập vào Lý. Chứng này thuộc  nửa ở Lý, nửa ở Biểu. Mạch tuy  Trầm Khẩn, vẫn không phải là bệnh tạng kết thuộc Thiếu âm. Sở dĩ như thế vì âm chứng không thể có mồ hôi ở đầu, nay đầu lại ra mồ hôi vì thế biết rằng không phải là bệnh ở Thiếu âm. Nên dùng bài Tiểu Sài Hồ Thang. Nếu chưa dứt hẳn, khi đại tiện được thì bệnh khỏi.

 

Tiểu Sài Hồ Thang

Sài hồ ½ cân, Nhân sâm, Hoàng cầm, Cam thảo, Sinh khương đều 3 lượng,  Bán hạ ½ thăng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước, còn 3 thăng, bỏ bã, chia làm 3 lần uống ấm.

 

Điều 152

Thương hàn 5- 6 ngày, nôn mửa mà lại phát nhiệt, đó là chứng trạng đầy đủ của Sài Hồ Thang, mà lại lấy loại thuốc khác để cho xổ. Các chứng thuộc Sài hồ vẫn còn, cứ cho uống tiếp bài Tiểu Sài Hồ Thang. ( Đây là lý do tại sao ) tuy  đã cho xổ mà  không gây thành nghịch. Hẳn phải nóng hừng hực mà run lên . Rồi phát nhiệt, phát hãn, bệnh được giải. Nếu dùng phép xổ thì vùng dưới tâm bị đầy mà cứng, đau, gọi là  kết hung, Đại Hãm Hung Thang chủ về bệnh ấy. Nếu chỉ đầy  mà không đau, đó là chứng Bỉ , không nên dùng bài Sài Hồ Thang nữa. Nên dùng bài Bán Hạ Tả Tâm Thang.

 

Đại Hãm Hung Thang

Đại hoàng 6 lượng, Mang tiêu 1 thăng, Cam toại 1 thìa.

Sắc Đại hoàng trước với 6 thăng nước, còn 2 thăng, bỏ bã, cho Mang tiêu vào, đun sôi, thêm bột Cam toại vào, quấy đều, uống nóng 1 thăng. Đại tiên thông thì không uống nữa.

 

Bán Hạ Tả Tâm Thang

Bán hạ ½ thăng, Hoàng cầm, Can khương, Chích thảo, Nhân sâm đều 3 lượng, Hoàng liên 1 lượng, Đại táo 12 trái.

Sắc với 1 đấu nước còn 6 thăng, bỏ bã, lại sắc tiếp còn 3 thăng, uống nóng 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Điều 153

Thái dương và Thiếu dương cùng bệnh, nếu dùng phép xổ sẽ gây nên chứng kết hung, , vùng dưới tim bị cứng, tiêu chảy không cầm, cơm nước không nuốt được, người bệnh bị bứt rứt ở tim.

 

Điều 154

Mạch Phù mà Khẩn mà lại cho xổ, lại nhập trở vào Lý, trở thành chứng Bỉ, đè xuống thấy mềm, đây chỉ là Bỉ khí vô hình thôi.

 

Điều 155

Thái dương Trúng phong thành chứng tiêu chảy, nôn  nghịch. Khi phần biểu đã giải rồi mới có thể dùng phép công được. Nếu bệnh nhân xuất mồ hôi lấm tấm, phát tác có lúc, đầu đau, vùng dưới tâm bị bỉ khí mà cứng và đầy, đau dẫn đến dưới hông sườn, nôn khan, hơi thở ngắn,  mồ hôi ra, không ghét lạnh. Đó là phần Biểu đã giải, (nhưng) phần Lý chưa hòa, dùng bài Thập Táo Thang làm chủ trị.

 

Thập Táo Thang

Nguyên hoa, Cam toại, Đại kích, lượng bằng nhau, tán bột, để riêng. Dùng 1,5 thăng nước sắc với 10 trái Táo, còn 8 hợp, bỏ bã, cho bột thuốc vào.

Người khoẻ mạnh, uống 1 thìa (1 chỉ), người yếu uống nửa liều, đều uống nóng. Sáng sớm uống, nếu hạ ít, bệnh chưa khỏi, sáng hôm sau lại uống thêm lên 1 chỉ. Sau khi hạ được nhiều, ăn cháo loãng để điều dưỡng.

 

Điều 156

Thái Dương bệnh (nếu ở cơ tấu, nên dùng Quế Chi Thang để giải cơ), thầy thuốc nhầm dùng Ma Hoàng Thang để phát hãn (chỉ làm hại cái kinh của Thái dương, mà hư cả Biểu) đưa đến chứng  phát nhiệt, ố hàn , lại nhân đó mà dùng pheps xổ (lại càng thêm hại cả tạng Thái âm, mà hư cả Lý ). Vùng dưới tâm bị chứng Bỉ, làm cho Biểu, Lý đều hư, âm khí và Dương khí đều kiệt. Nếu  không còn Dương thì Âm cô độc lại dùng thêm phép thiêu châm gây thành chứng phiền,  sắc mặt xanh vàng, cơ phu bị co giật, ( trường hợp này) khó chữa. Nay nếu sắc diện hơi vàng,  tay chân ấm, bệnh có thể dễ khỏi.

 

Điều 157

Dưới tâm có chứng bỉ,  ấn tay vào thấy mềm,  mạch trên bộ Quan đi Phù. Bài Đại Hoàng Hoàng Liên Tả Tâm Thang chủ về bệnh ấy.

 

Đại Hoàng Hoàng Liên Tả Tâm Thang

Đại hoàng 2 lượng, Hoàng liên 1 lượng.

Ngâm vào nước, đun sôi 100 dạo, vắt lấy nước, bỏ bã,  chia làm 2 lần, uống ấm.

 

Điều 158

Dưới tâm có chứng bỉ mà lại ghét lạnh, lại còn ra mồ hôi. Dùng bài Phụ Tử Tả Tâm Thang làm chủ trị.

 

Phụ Tử Tả Tâm Thang

Đại hoàng 2 lượng, Hoàng liên, Hoàng cầm đều 1 lượng, Phụ tử 2 củ (nướng, bỏ vỏ, đập dập, ép lấy nước cốt).

Ba vị thuốc đầu ngâm nước, đun sôi khoảng 100 dạo, vắt lấy nước, bỏ bã, cho nước cốt Phụ tử vào, chia làm hai lần, uống ấm.

 

Điều 159

Vốn do hạ nhầm nên dưới tâm thành chứng bỉ, cho dùng bài Tả Tâm Thang, chứng bỉ không giải. Bệnh nhân bị chứng khát, miệng khô, phiền, tiểu tiện không lợi. Bài Ngũ Linh Tán chủ về bệnh ấy.

 

Ngũ Linh Tán

Trư linh (bỏ vỏ), Phục linh, Bạch truật đều 16 thù, Trạch tả 1 lượng 6 thù, Quế chi ½ lượng. Tán bột, ngày uống 3 lần, mỗi lần dùng 1 thìa nhỏ hoà với nước nóng, uống, mồ hôi ra sẽ khỏi.

 

Điều 160

Thương hàn mồ hôi ra, sau khi đã giải, thấy trong Vị không hòa, dưới tâm bị bỉ cứng, nôn khan, ăn vào có mùi hôi thối, dưới hông sườn  có thủy khí, trong bụng sôi như sấm, tiêu chảy, bài Sinh Khương Tả Tâm Thang chủ về bệnh ấy.

 

Sinh Khương Tả Tâm Thang

Sinh khương 4 lượng, Chích thảo, Nhân sâm, Hoàng cầm đều 3 lượng, Can khương, Hoàng liên  1 lượng, Bán hạ ½ cân, Đại táo 12 trái.

Sắc với 1 đấu nước còn 6 thăng, bỏ bã, sắc tiếp còn 3 thăng, uốngấm 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Điều 161

Hoặc thương hàn, hoặc trúng phong, thầy thuốc  lại dùng phép xổ, bệnh nhân bị tiêu chảy ngày vài mươi lần. Cốc khí không hóa, trong bụng sôi kêu như sấm, dưới tâm bị chứng  bỉ, cứng, nôn khan, tâm phiền, không được yên. Thầy thuốc  thấy chứng dưới tâm bị chứng bỉ, cho là bệnh chưa hết, lại cho xổ nữa, chứng Bỉ càng nặng thêm. Đây không phải do nhiệt kết, chỉ vì trong Vị bị hư, khách khí nghịch lên cho nên khiến cho dưới tâm hạ bị cứng.  Bài Cam Thảo Tả Tâm Thang chủ về bệnh ấy.

 

Cam Thảo Tả Tâm Thang

Chích thảo 4 lượng, Hoàng cầm, Can khương, Nhân sâm đều 3 lượng, Bán hạ ½ thăng, Đại táo 12 trái.

Sắc với 1 đấu nước còn 6 thăng, bỏ bã, sắc tiếp còn 3 thăng, uống ấm 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Điều 162

Thương hàn, uống thang dược để xổ gây ra  tiêu chảy  không dứt, dưới tâm bị chứng bỉ, cứng. Uống bài Tả Tâm Thang, rồi lại dùng thuốc khác để xổ, tiêu chảy vẫn không dứt. Thầy thuốc lại  cho uống bài Lý Trung Thang, tiêu chảy càng nặng hơn. Vì Lý Trung Thang là thuốc trị trung tiêu. Chứng tiêu chảy này ở hạ tiêu, nên dùng bài Xích Thạch Chi Võ Dư Lương thang làm chủ để trị. Nếu tiêu chảy vẫn  không dứt, nên cho lợi tiểu tiện.

 

Xích Thạch Chi Vũ Dư Lương Thang

Xích thạch chi, Vũ dư lương đều 1 cân, giã nát.

Sắc với 6 thăng nước còn 2 thăng, bỏ bã, chia làm 3 lần uống.

 

Điều 163

Thương hàn sau khi cho nôn, cho xổ rồi lại phát hạn, vì thế bị hư phiền, mạch rất Vi, tám chín ngày sau, dưới tâm bị  chứng bỉ, cứng, dưới hông sườn  đau, khí xông lên yết hầu, bị hoa mắt, chóng mặt. Kinh mạch bị kinh động, lâu ngày sẽ thành chứng Nuy.

 

Điều 164

Thương hàn phát hãn, nếu cho nôn, nếu cho xổ, sau khi bệnh giải, dưới tâm bị chứng bỉ, cứng, ợ hơi không dứt. Bài Toàn Phúc Đại Giả Thạch Thang chủ về bệnh ấy.

 

Toàn Phúc Đại Giả Thạch Thang

Toàn phúc hoa, Chích thảo đều 3 lượng, Nhân sâm 2 lượng, Sinh khương 5 lượng, Đại giả thạch 1 lượng, Bán hạ ½ thăng, Đại táo 12 trái.

Sắc với  1 đấu nước còn 6 thăng, bỏ bã, sắc tiếp còn 3 thăng, uống ấm 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Điều 165

Sau khi cho xổ,  không thể dùng thêm Quế Chi Thang. Nếu mồ hôi xuất ra thành chứng suyễn,   không có đại nhiệt, nên dùng bài Ma Hoàng Hạnh Nhân Cam thảo Thạch Cao Thang.

 

Ma Hoàng Hạnh Nhân Cam Thảo Thạch Cao Thang

Ma hoàng (bỏ mắt) 4 lượng, Cam thảo 2 lượng, Hạnh nhân 50 hột (bỏ vỏ, đầu nhọn), Thạch cao (đập vụn) nửa cân

Sắc Ma hoàng trước với 5 thăng cho sôi vài lần, vớt bỏ bọt, cho các vị khác vào, sắc còn 1 thăng 8 hợp, bỏ bã, uống 1 thăng lúc nóng.

 

Điều 166

Bệnh ở Thái dương, chứng ngoài chưa hết, mà cho xổ vài lần, thế là hiệp với tà nhiệt để thành chứng tiêu chảy, tiêu chảy không ngừng, dưới tâm có chứng bỉ, cứng, đây gọi là biểu lý không giải, dùng bài Quế Chi Nhân Sâm Thang làm chủ để trị.

 

Quế Chi Nhân Sâm Thang

Quế chi, Chích thảo đều 4 lượng, Bạch truật, Nhân sâm, Can khương đều 3 lượng.

Sắc 4 vị với 9 thăng nước còn 5 thăng, cho Quế chi vào sắc tiếp còn 3 thăng, uống ấm, ngày 2 lần đêm 1 lần.

 

Điều 167

Thương hàn, sau khi cho xổ mạnh, lại cho phát hãn, vì thế dưới tâm bị chứng bỉ mà ố hàn, đó là biểu chưa giải. Không thể công vào chứng Bỉ. Trước hết nên giải chứng biểu, biểu giải mới được công vào chứng Bỉ. Giải biểu nên dùng bài Quế Chi Thang, còn tấn công chứng bỉ,  nên dùng bài Đại Hoàng Hoàng Liên Tả Tâm Thang.

 

Quế Chi Thang

 Quế chi, Thược dược, Sinh khương đều 3 lượng, Cam thảo 2 lượng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống 1 thăng lúc ấm. Uống xong một lúc, ăn một bát cháo nóng để giúp cho sức  thuốc rồi đắp chăn kín khoảng ½ giờ cho ra mồ hôi.

 

Đại Hoàng Hoàng Liên Tả Tâm Thang

Đại hoàng 2 lượng, Hoàng liên 1 lượng.

Ngâm vào nước, đun sôi 100 dạo, vắt lấy nước, bỏ bã,  chia làm 2 lần, uống ấm.

 

Điều 168

Thương hàn phát nhiệt, mồ hôi xuất ra không giải, giữa tâm bị bỉ cứng, nôn mửa, lại bị tiêu chảy. Bài Đại Sài Hồ Thang chủ về bệnh ấy.

 

Đại Sài Hồ Thang

Sài hồ ½ cân, Hoàng cầm, Thược dược, Sinh khương đều 3 lượng, Chỉ thực (nướng) 4 lượng, Đại hoàng 2 lượng, Bán hạ ½ thăng, Đại táo 12 trái (bỏ hột).

Sắc với 1 đấu 2 thăng nước còn 6 thăng, bỏ bã, lại sắc tiếp còn 3 thăng. Uống nóng 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Điều 169

Bệnh giống như chứng của bài Quế chi, nhưng đầu không đau, cổ không cứng, mạch  bộ thốn đi hơi Phù, giữa ngực bị bỉ cứng. Khí xung lên yết hầu, không thể thở được, đây là vì giữa ngực có hàn, bắt phải nôn. Nên dùng bài Qua Đế Tán.

 

Qua Đế Tán

Qua đế 1 phân, nướng vàng, Xích tiểu đậu 1 phân. Tán thành bột. Lấy  Đậu xị 1 hợp, sắc với nước nóng 7 hợp cho nhừ, bỏ bã, lọc lấy nước cốt. Dùng 1 chỉ thuốc bột trộn với nước cốt Ddậu xị uống ấm. Nếu chưa nôn, cho uống tăng thêm một ít, đến khi nôn được thì thôi.

 

Điều 170

Bệnh nhân, dưới hông sườn  vốn có chứng Bỉ,  lan tới cạnh rốn, đau rút xuống thiếu phúc, nhập vào  âm cân, gọi là chứng tạng kết, phải chết.

 

Điều 171

Bệnh thương hàn nếu cho xổ, cho hạ, đến ngày thứ  7, 8, bệnh vẫn  không giải, nhiệt kết ở Lý. Biểu lý đều bị nhiệt. Thường bị ghét gió, khát, trên lưỡi khô ráo mà bứt rứt, muốn uống nước đến vài thăng nước. Bạch Hổ Gia Nhân Sâm Thang làm chủ trị.

 

Bạch Hổ Gia Nhân Sâm Thang

Tri mẫu 6 lượng, Chích thảo 2 lượng, Nhân sâm 2 lượng,  Thạch cao 1 cân (giã nát), Ngạnh mễ 6 hơp.

Nấu với 1 đấu nước cho đến khi gạo chín, bỏ bã, uống 1 thăng lúc nóng, ngày 3 lần.

 

Điều 172

Bệnh thương hàn, không có đại nhiệt, miệng ráo khát, tâm bứt rứt, sau lưng hơi ghét lạnh, bài Bạch Hổ Gia Nhân Sâm Thang chủ về bệnh ấy.

 

Bạch Hổ Gia Nhân Sâm Thang

Tri mẫu 6 lượng, Chích thảo 2 lượng, Nhân sâm 2 lượng,  Thạch cao 1 cân (giã nát), Ngạnh mễ 6 hơp.

Nấu với 1 đấu nước cho đến khi gạo chín, bỏ bã, uống 1 thăng lúc nóng, ngày 3 lần.

 

Điều 173

Thương hàn, mạch Phù, phát nhiệt, không mồ hôi, ngoài biểu không giải, không thể cho uống bài Bạch Hổ Thang. Nếu khát, muốn uống nước, không có biểu chứng, dùng bài Bạch Hổ Gia Nhân Sâm thang làm chủ trị.

 

Bạch Hổ Gia Nhân Sâm Thang

Tri mẫu 6 lượng, Chích thảo 2 lượng, Nhân sâm 2 lượng,  Thạch cao 1 cân (giã nát), Ngạnh mễ 6 hơp.

Nấu với 1 đấu nước cho đến khi gạo chín, bỏ bã, uống 1 thăng lúc nóng, ngày 3 lần.

 

Điều 174

Thái dương và Thiếu dương cùng bệnh, dưới tâm cứng, cổ gáy cứng, hoa mắt, nên châm huyệt Đại chùy, Phế du, Can du. Cẩn thận không nên cho xổ.

 

Điều 175

Thái dương và Thiếu dương  hợp bệnh, nếu tự tiêu chảy, cho uống bài Hoàng Cầm Thang. Nếu bị nôn, dùng bài Hoàng Cầm Gia Bán Hạ Sinh Khương Thang làm chủ để trị.

 

Hoàng Cầm Thang

Hoàng cầm 3 lượng, Chích thảo, Thược dược đều 2 lượng, Đại táo 12 trái.

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống ấm 1 thăng, ngày 2 lần, đêm 1 lần.

 

Hoàng Cầm Gia Bán Hạ Sinh Khương Thang

Hoàng cầm 3 lượng, Chích thảo, Thược dược đều 2 lượng, Đại táo 12 trái. Thêm Bán hạ ½ cân,  Sinh khương 1,5 lượng.

Sắc với 7 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống ấm 1 thăng, ngày 2 lần, đêm 1 lần.

Điều 176

Thương hàn giữa ngực có nhiệt, trong Vị có khí hàn, trong bụng bị đau, muốn nôn. Hoàng Liên Thang chủ về bệnh ấy.

 

Hoàng Liên Thang

Hoàng liên, Cam thảo, Can khương, Quế chi đều 3 lượng, Nhân sâm 2 lượng, Bán hạ ½ thăng.

Sắc với 1 đấu nước còn 6 thăng, bỏ bã, uống ấm, ngày 3 lần, đêm 2 lần.

 

Điều 177

Thương hàn đến 8- 9 ngày ,phong với thấp cùng xung đột nhau, thân thể đau nhức, buồn bực, không tự trở mình được, không bị nôn, không khát, mạch Phù, Hư mà Sắc, bài Quế Chi Phụ Tử Thang chủ về bệnh ấy. Nếu người bệnh, đại tiện cứng, tiểu tiện tự lợi, bỏ Quế Chi, gia Bạch Truật Thang làm chủ trị.

 

Quế Chi Phụ Tử  Thang

Quế chi 4 lượng, Bạch truật, Chích thảo đều 2 lượng, Phụ tử 2 củ (nướng, bỏ vỏ, đập dập).

Sắc với 6 thăng nước còn 2 thăng, bỏ bã, chia 3 lần uống ấm.

 

Điều 178

Phong thấp xung đột nhau, các khớp xương đau nhức, đau buốt,  không co duỗi được, đến gần sẽ bị đau nkịch liệt, mồ hôi ra, hơi thở ngắn, tiểu tiện không lợi, ghét gió, không muốn cởi áo, hoặc thân mình hơi phù, dùng  bài  Cam thảo Phụ Tử Thang làm chủ trị.

 

Cam Thảo Phụ Tử Thang

Chích thảo, Bạch truật đều 2 lượng, Quế chi 4 lượng, Phụ tử 2 củ (nướng, bỏ vỏ, đập dập).

Sắc với 6 thăng nước còn 3 thăng, bỏ bã, uống ấm 1 thăng. Ngày 3 lần.

Lúc mới uống, mồ hôi ra lấm tấm thì bệnh giải, ăn được, mồ hôi dứt. Nếu bị bứt rứt trở lại, uống thêm 5 hợp.

 

Điều 179

Thương hàn mạch Phù, Hoạt, đó là biểu có  nhiệt, lý có hàn. Bài Bạch Hổ Thang chủ về bệnh ấy.

 

Bạch Hổ Thang

Tri mẫu 6 lượng, Thạch cao 1 miếng (giã nát), Cam thảo 2 lượng, Ngạnh mễ 6 hợp.

Sắc với 1 đấu nước cho gạo chín nhừ, cho thuốc vào nấu, bỏ bã, uống ấm 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Điều 180

Thương hàn mạch Kết, Đại, tâm động, hồi hộp, bài Chích Cam Thảo Thang chủ về bệnh ấy.

 

Chích Cam Thảo Thang

Chích thảo 4 lượng, Sinh khương, Quế chi đều 3 lượng, Nhân sâm, A giao đều 2 lượng, Sinh địa 1 cân, Mạch môn, Ma tử nhân đều ½ thăng, Đại táo 30 trái.

A giao nấu riêng cho tan ra. Thuốc sắc với 7 thăng rượu ngon, 8 thăng nước, còn 3 thăng, bỏ bã, cho A giao vào, quấy đều, uống ấm 1 thăng, ngày 3 lần.

 

Điều 181

Khi ấn tay vào mạch thấy  Hoãn , có lúc ngưng  1 lần  rồi  lại trở lại, gọi là mạch Kết. Có khi mạch đến động mà cũng có ngưng giữa chừng rồi lại trở lại mạch Tiểu, Sác, có khi quay về,  lại Động, gọi là mạch Kết, thuộc âm vậy. Nếu mạch đến Động mà giữa chừng  ngưng,  không thể tự quay về, nhân đó mà độngtrở lại, gọi là mạch Đại, đây là mạch độc Âm. Thấy hiện ra mạch này, hẳn là khó chữa.

 

 

Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Từ khóa: thái dương

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Đăng nhập thành viên

Thăm dò ý kiến

Ý kiến của bạn về giao diện của website http://www.tuetinhlienhoa.com.vn?

Đẹp, duy trì giao diện như vậy

Bình thường, cần điều chỉnh

Xấu, cần thay đổi ngay

Ý kiến khác (xin gửi về email: support@tuetinhlienhoa.com.vn)

Logo Tuệ Tĩnh Đường Liên Hoa
Logo Cơm Chay Dưỡng Sinh Liên Hoa
Các món ăn Liên Hoa quán